ялпиз

ЎСИМЛИКЛАР САРАСИ ЯЛПИЗ

Ялпиз лабгулдошлар оиласига мансуб, кўп йиллик майса ўсимлик бўлиб, бу кўп йиллик ўт ўсимлик бўлиб, узунлиги 60-80 см ни ташкил этади. Майда гулли, барглари оқ- яшил, тўқ бинафша хамда қора ранг баргли бўлади. Ёз ойининг иккинчи ярмида июль-август ойларида гуллайди. Ялпиз ўсимлигининг пояси ва барги таркибида глюкоза, эфир мойлари, флавоноидлар, эфир мойи, фитонцид, витамин С ва Р, каротин ва минерал тузларни тутади. Қадимда юнонлар ва яҳудийлар ундан дил қулфини очадиган хушбўй атир тайёрлашган. Меъда-ичак, сийдик йўли хасталиклари, йўтал ва бош оғриғини даволашда ҳамда ҳашарот ва илон чаққанда ҳам ялпизнинг фойдаси кўп. Римликлар эса, асал аралашган ялпиз мусаллас ичилгандан сўнг нафас йўлини тозалашини кашф этишган. Ялпиз чойга ёки таомларга қўшиб истеъмол қилинса, танани бироз қиздиради, қон айланишини яхшилайди, хасталикдан тузалаётганда қувватни оширади.

Ялпиз ўсимлигининг бунчалик дориворлик хусусиятлари унинг таркибидаги хаётбахш омиллар таъсиридандир. Унинг таркибида ментол, ментон, пинен, фландрен, цениол, каротин, бетаин, рамноза, глюкоза ва бошва бир қанча органик моддалар мавжуд. Ялпиз таркибидан ажратиб олинувчи мойлар дорихоналарда мавжуд бўлган анестазол, энатин, зелинин томчиси, валидол, карвалол каби препаратлар  таркибига кириб, бу перепаратлар юрак тож томирларининг хамда юрак мушакларининг хасталиклари билан боғлиқ касалликларини даволашда қўланилади.

Ялпиз мойи хушбўй, терини мустаҳкамлаш хусусиятига эга. Шунинг учун ваннага солинади. Бош айланиш ва ҳушдан кетиш ҳолатида ҳидланади. Артрит ва бўғимлар подаграсида ялпизнинг янги узилган барглари оғриган жойга эзиб боғланади. Ялпиз таркибидаги эфир мойлари, айниқса, камфора ва ментол мойи аъзоларни совуқ урганда, бирор жой тилинган ёки чақа бўлганда газак олиб йиринглашдан сақловчи яхши антисептикдир. Шунингдек, бу мойни нафас йўллари хасталикларида ҳидлаш ва томоқ оғриғини қолдириш учун оғиз чайиш фойда беради. Ялпиз мойи тиш оғриғини қолдиради, бир томчиси қулоқ оғриғига даво.

Ялпиздан тайёрланган дамлама истеъмол этилса, кўнгил ва меъда айнишига хотима бериб, юрак хапқиришига таскинлик беради. Аниқ манбаларга қараганда, бундай муолажа ўт хайдаш хусусиятига эга бўлиб, жигарга ором беради. Ялпизли дамлама қизилчада ижобий натижа бериши билан бирга, гижжа хайдовчи омил сифатида хам ном қозонган.

Қуритилган ялпиз баргини чойга қўшиб ёки дамлаб ичилса, турли меъда-ичак бузилишларида ёрдам беради. Ялпизнинг озишда ҳам нафи кўп. Масалан, қишдан сўнг икки-уч кило озаман десангиз, ҳар икки соатда янги узилган ялпиз баргини ҳидланг. Бу таомдан 23 фоиз кам калория олишга ёрдам беради. Агар янги ялпиз топилмаса, қалампир ялпиз мойидан ҳидлаш кифоя.

Бош оғриганда қора ёки кўк чойни яхшилаб дамлаб, бир чимдим ялпиз қўшинг ва икки пиёлани ичинг. Орадан 20 дақиқа ўтиб бош оғриғини унутасиз. Шамолламаслик учун ҳам ялпизли чой ичиб юринг. Бундай чой руҳий безовталикни, асабийликни даф этади, уйқуни яхшилайди. Дераза токчада гултувакда ялпиз ўстирсангиз шамоллашдан қутуласиз, ўзингизни бардам сезасиз. Бир стакан қайноқ сувга бир ош қошиқ қуритилган ялпиз солиб, ўн дақиқа дамлаб ичган маъқул.

Уч-тўрт кун оқшомлари беш ош қошиқ қуруқ ялпизни дока халтачага солиб, устидан иссиқ сув оқизган ҳолда ванна олиб чўмилсангиз чарчоқ кетади, тетиклашасиз, тери тоза бўлади.

Сарвиноз Хошимова

Фикр билдиринг

ёки
Сайтга кирганингиздан сўнг фикр билдириш имкониятига эга бўласиз