Tag Archives: Ўзбекистон

IMG_7625

ЯНГИ ЭКОЛОГИК ПАРТИЯНИНГ ОРОЛ ФОЖИАСИНИ БАРТАРАФ ЭТИШДАГИ ИЛК ҚАДАМЛАРИ

 

 

Ўзбекистон Экологик партияси Марказий Кенгаши, Экологик партиянинг Хоразм, Бухоро, Қорақолпоғистон Республикаси ҳудудий ташкилотлари томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йилнинг 8 январдаги ПҚ–4099 сонли қарори билан тасдиқланган Оролбўйи минтақаси учун инсон хавфсизлиги бўйича кўптомонлама шериклик траст жамғармаси фаолиятини қўллаб-қувватлаш бўйича “Йўл харитаси” да белгилаб берилган вазифаларнинг амалга оширилишини таъминлаш, Оролбўйи ҳудудида ўрмонзорлар барпо этишга ҳисса қўшиш, шунингдек, долзарб экологик муаммоларни ҳал қилишга кенг жамоатчиликнинг эътиборини қаратиш мақсадида Қорақалпоғистон Республикасининг Мўйноқ туманида ва Хоразм вилоятида “Оролга мадад” шиори остида хайрия ҳашари тадбирлари ўтказилди.

Ушбу ҳайрия ҳашарларида иштирок этиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари, АКШнинг «The World Aral Region Charity INC» ЭКО кунгилилар ташкилоти, Ўзбекистон Экологик партияси Марказий Кенгаши, Экологик партиянинг Хоразм, Бухоро, Қорақолпоғисто Республикаси ҳудудий ташкилотлари, Экоҳаракат Марказий Кенгаши, Ҳалқаро экосан жамғармаси Хоразм вилояти ҳудудий бўлинмаси, Хоразм вилояти экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш, маданият ишлари бошқармалари ҳамда ОАВ вакиллари Мўйноқ туманига ташриф буюришди.

Маълумот ўрнида қайд этиш жоизки, АҚШнинг «The World Aral Region Charity INC» ЭКО кўнгилилар ташкилоти томонидан Орол бўйи ҳудуди экологик ҳолатини ўрганиш, экологик вазиятни яхшилаш, экологик таълим тарбияга кўмаклашиш, ҳалқаро ҳамкорликни ривожлантириш каби эзгу мақсадлар йўлида Қорақалпоғистон Республикаси ҳамда Хоразм вилоятида Ўзбекистон экологик ҳаракати билан ҳамкорликда бир қатор амалий тадбирлар амалга оширилиб келмоқда, жумладан 2018 йилнинг март ойида Шовот туманидаги мактабларда 2 мингдан ортиқ мевали ва манзарали дарахт кўчатлари экиш лойиҳаси, шунингдек Урганч, Боғот туманларидаги фермер хўжаликларида сувдан тежаб фойдаланиш мақсадида томчилаб суғориш апаратлари беғараз ёрдам сифатида ўрнатиб берилди.

Заҳарли тузларнинг ҳавога кўтарилишини олдини олишнинг энг мақбул йўли қуриган денгиз ҳудудида шўрга чидамли дарахт кўчатлари  ва саксовуллар экиб ўрмонзорлар барпо этишдир. Давлатимиз раҳбари Муҳтарам Шавкат Миромонович Мирзиёев 2018 йил 28 декабрь куни Олий Мажлисга мурожаатномасида экологик масалаларга алоҳида тўхталиб: “….Агар мустақиллик йилларида Ўзбекистон бўйича 1 миллион 220 минг гектарга яқин ўрмонзор яратилган бўлса, шундан 400 минг гектардан ортиғи айнан Оролбўйи ҳудудида барпо этилган. Бу масалада қабул қилинаётган махсус дастурга кўра, Орол денгизининг сувсиз ҳудудида келгуси йилда яна 500 минг гектар ўрмонзор барпо этилади”, дея таъкилаб ўтган эдилар. Президентимизнинг ушбу сўзлари Орол экологик фожиасининг таъсирини кўриб, ҳис қилиб юрган ҳар бир ютдошимизнинг  қалбида акс садо берди, ушбу ишга ўз ҳиссасини қўшиш истагини уйғотди.

Маълумки, Ўзбекистон Экологик партияси ва Экоҳаракат фаоллари жорий йилнинг 23 январь куни бевосита Оролбўйи ҳудудига ташриф буюришиб ҳашар орқали йиғилган 500 килограммга яқин саксовул уруғларини етказиб берди. Албатта ушбу амалий акцияларни ташкил этиш ва уларни юқори савияда ўтказишда Экопартиянинг фаоллари ташаббус кўрсатишган эдилар.

Бундан ташқари жорий йилнинг 26 январь куни Юртимиз бўйлаб умумхалқ экологик хайрия ҳашари ўтказилди. “Юртимизни янада обод қилайлик!” ғояси остида ўтказилган экологик хайрия хашарида юртимиздаги барча маҳаллалар, аҳоли пунктлари, кўп қаватли уйлар ва бинолар, ҳовлилар атрофи, гузарлар, хиёбонлар, зиёратгоҳлар ва қабристонлар, ариқлар, кўча ва йўлакларни ҳамда болалар майдончаларини тартибга келтириш бўйича экологик акциялар ўтказилди. Экологик хайрия хашарларида республика бўйича 5 млн.дан ортиқ фуқаролар иштирок этишди шундан 52 мингдан ортиғи Ўзбекистон Экологик партияси ва Экоҳаракат фалларидир Энг муҳими экологик ҳашар доирасида тўпланган маблағларнинг асосий қисми Оролбўйида экологик, иқтисодий, ижтимоий вазиятни яхшилашга йўналтирилди.

 Жорий йилнинг 16-18 март кунлари амалий тадбирлар доирасида аҳолини тозаланган ичимлик суви билан таъминлаш мақсадида Хоразм вилоятининг Боғот туманидаги 33-сонли, Шовот туманидаги 5-сонли ҳамда Янгиариқ туманидаги 7-сонли мактаб ҳудуди яқинига сув тозалагич аппаратлари АКШнинг «The World Aral Region Charity INC» ЭКО кўнгилилар ташкилоти томонидан беғараз ёрдам сифатида ўрнатиб берилди. Мазкур қурилмада тозаланган сувдан аҳоли бемалол фойдаланишлари учун кенг шароитлар яратилди.

Ушбу мактаблар ҳудудига мингдан ортиқ мевали ва манзарали дарахт кўчатлари экилиб, атрофлари турли чиқиндилардан тозаланди.

Тадбирлар давомида ҳайрия ҳашарининг иштирокчилари Мўйноқ туманида жойлашган 2-сонли мактаб ва тумандаги Маҳаллаларга ташриф буюришиб, ҳудудда “Дўстлик экобоғи”ни барпо этиш бўйича экологик ҳашар ташкил этдилар. Экологик партия фаоллари томонидан олиб келинган 5 минга яқин манзарали ва мевали кўчатлар ўтказилиб, экобоғнинг теварак атрофлари обод қилинди.

Мўйноқ туманига ташриф давомида Оролбўйи ҳудудидаги лойиҳа ва дастурлар тўғрисида хабардорликни оширишга бағишланган давра суҳбати ташкил этилди. Ўқувчи ёшлар иштирокида ташкил этилган давра суҳбатида сўз олганлар Орол экологик муаммосининг салбий таъсири бутун дунёда сезилаётганлиги ва шу боисдан ҳам бу муаммога барҳам беришга жаҳон ҳамжамияти кенг эътибор қаратаётганлиги хусусида атрофлича тўхталдилар. Давра суҳбатида ўқувчилар Орол денгизининг қуришига олиб келган сабаблардан ҳамда Орол фожиаси оқибатлари бартараф этиш, минтақада ижтимоий-иқтисодий соҳаларда вужудга келган муаммоларга барҳам бериш борасида давлатимиз томонидан юритилаётган оқилона сиёсатдан ўзларининг яхши хабардорликларини намойиш этдилар.

Амалий тадбирлар доирасида олий ўқув юрти талабалари ва мактаб ўқувчилари учун Хоразм вилояти ҳудудида жойлашган “Амударё” сув хўжалиги иншоотларига экскурсия ташкил этилди. Экскурсияда талаба ёшлар ва мактаб ўқувчилари ўзлари қизиқган саволларига мутахассислар томонидан жавоблар олишиб, кўплаб маълумотларга эга бўлишдилар.

Орол фожиаси оқибатларини бартараф этиш мамлакатнинг экологик сиёсатида устуворлик касб этади. Ўзбекистон Экологик партияси “Биз келажак учун жавобгармиз!” шиорини илгари сурар экан давлатимизнинг экологик сиёсатини амалга оширишда жамиятнинг барча кучларини сафарбар этишни ўзининг муҳим вазифалари қаторига қўяди.

Самад Бегиев,  Камол Жуманиёзов

 

59cb4fb582c9d

Ўзбекистонда ногиронлар ҳуқуқларининг ҳимоя қилиниши. Барқарор ривожланиш мақсадларидан келиб чиқадиган вазифалар

Ногиронларга камситиш назари билан қараш муаммоси инсониятнинг бутун тарихи давомида мавжуд бўлган ва бугун ҳам барҳам топмаган. Инсон ҳуқуқлари тизимида ногиронларни ҳимоя қилиш механизмларини ривожлантириш уларнинг мустақил шахслардан хайрия ёрдами олувчи сифатидаги мақомини тубдан ўзгартириш имконини беради. Бундай ёндошув ногиронларнинг жамият ҳаётида фаол иштирок этишларини таъминлаш орқали уларнинг ҳуқуқлари ҳурмат қилиниши учун имкониятлар излашга қаратилгандир. Ногиронларнинг ҳуқуқларини қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя қилиш фақат махсус хизматларни тақдим этишдангина иборат бўлиб қолмасдан, балки уларга камситиш назари билан қарашга барҳам берувчи чора-тадбирлар амалга оширилишини, ногиронларнинг фуқаролик, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлари таъминланишини кафолатловчи ҳамда бу борадаги тўсиқларни олиб ташловчи қонунлар, дастурлар қабул қилинишини ҳам назарда тутади.

Яхлитликда инсон ҳуқуқлари тўғрисида Халқаро қонунлар тўпламини ташкил этувчи асосий халқаро-ҳуқуқий ҳужжатлар(Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси(1948 йил), иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисида Халқаро пакт(1966 йил) ҳамда фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисида халқаро пакт(1966 йил)да фуқаролик, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар кафолатланган, аммо уларда ногиронларнинг ҳуқуқлари тўғридан тўғри тилга олинмаган[1]. Ногиронлар ҳуқуқлари ҳимоясига қаратилган махсус ҳужжатнинг мавжуд эмаслиги давлатларнинг ногиронлар ҳуқуқларини таъминлашга қаратилган ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириш соҳасидаги халқаро ҳамкорлигининг сезиларли даражада фаоллашувига туртки берди.

Ногиронлар масаласи бир неча марта Бирлашган Миллатлар Ташкилотида кўриб чиқилган, мазкур соҳадаги халқаро ҳамкорликни такомиллаштириш бўйича кўрсатмалар ишлаб чиқилган. 1975 йил 9 декабрда БМТ Бош Ассамблеяси ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида Декларацияни қабул қилди ҳамда унинг асосида ўн йиллик давомида ногиронлар учун тенг имкониятларни таъминлаш Дастури (1983 – 1992 йиллар) ишлаб чиқилди. Ногиронларга нисбатан Бутунжаҳон ҳаракат дастурининг мақсади ногиронликнинг олдини олишга, уларнинг меҳнатга лаёқатлилигини тиклашга, ногиронларнинг ижтимоий ҳаёт ва жамият тараққиётида «тенг» ва «тўлақонли иштирок этишлари»ни таъминлашга қаратилган мақсадларни амалга оширишнинг самарали чора-тадбирлари ишлаб чиқилиши ва ҳаётга тадбиқ этилишига кўмаклашишдан иборатдир[2]. Бунда бутун аҳоли учун бўлгани каби яшаш шароитларини яратиш, ижтимоий ва иқтисодий ривожланиш натижасида турмуш шароитларини бир хилда яхшилаб бориш тушунилади. Мазкур концепциялар барча мамлакатлар томонидан бир хилда қўлланилиши керак ҳамда уларнинг ривожланиш даражасидан қатъий назар биринчи галдаги ва муҳим вазифалар сирасига киради. 1982 йилда БМТ Бош Ассамблеяси томонидан ногиронларга нисбатан муносабат бўйича Бутунжаҳон ҳаракат дастури қабул қилинади[3]. Мазкур дастур иқтисодий ривожланиш даражасидан қатъий назар барча мамлакатларда ногиронларнинг ижтимоий ҳаёт ва ривожланиш жараёнларида бир хилда фаол иштирок этишларини таъминлашни мақсад қилиб қўйган эди.

Бош Ассамблея 1982 – 1992 йилларни «Бирлашган Милдлатлар Ташкилотининг ногиронлар ўн йиллиги» деб эълон қилди ва барча давлатларни ушбу даврдан ногиронларга нисбатан муносабат бўйича Бутунжаҳон ҳаракат дастурини амалга ошириш учун воситалардан бири сифатида фойдаланишга чақирди[4]. 1987 йил Стокгольм шаҳрида бўлиб ўтган ногиронларга нисбатан муносабат бўйича Бутунжаҳон ҳаракат дастури ижросига бағишланган биринчи Халқаро конференцияда ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида Конвенцияни ишлаб чиқиш тавсия этилди. Италия ва Швеция ҳукуматлари ҳамда ижтимоий ривожланиш Комиссиясининг ногиронлар аҳволи тўғрисида махсус маърузачиси томонидан илгари сурилган ушбу таклиф амалга ошмай қолди.

1993 йилда Бош Ассамблея тавсия характерига эга бўлган «Ногиронлар учун бир хил имкониятларни таъминлаш бўйича стандарт қоидалар» номли ҳужжатни қабул қилди[5]. Мазкур қоидаларда ногиронларнинг жамият ҳаётида тенг шароитларда иштирок этишларига халақит берадиган тўсиқларни бартараф этиш юзасидан давлатларнинг мажбуриятлари акс этган бўлиб, улар кейинчалик аксарият давлатларнинг миллий қонунчилигига киритилди. Гарчи иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар бўйича Халқаро пактда ногиронлик билан боғлиқ қоидалар акс этмаган бўлсада, 1994 йилда иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар бўйича Қўмита томонидан «Ногиронликнинг бирор бир шаклида эга шахслар» номли 5-рақамли умумий тартибдаги мулоҳазалар қабул қилинди[6].

Қўмита ногиронлик муаммосини Пактнинг қоидаларидан келиб чиқиб таҳлил қилган. Жумладан, Қўмитанинг фикрича, Пактнинг етарлича турмуш даражасига эга бўлиш ҳуқуқи тўғрисидаги 10-моддасига асосан ногиронликнинг бирор бир шаклига эга шахсларда оила қуриш ва ўз оиласига эга бўлиш ҳуқуқи мавжуд. Ногиронлар ўз оилалари билан яшашларига имконият яратиб бериш учун барча тадбирларни амалга ошириш зарурлиги қайд этилган. Қўмитанинг фикрига кўра, ижтимоий таъминот ва даромадларни қўллаб-қувватлаш дастурлари ногиронликнинг бирор бир шаклига эга шахслар учун муҳим аҳамиятга эга (9-модда). Қўмитанинг қайд этишича, жисмоний ва руҳий соғлиқ ҳуқуқи (12-модда) ногиронликнинг бирор бир шаклига эга шахсларга мустақил бўлиш имконини берадиган, касалликнинг янада зўрайиб кетишининг олдини оладиган тиббий ва ижтимоий хизматлардан, жумладан ортопедик хизматлардан фойдалана олиш ҳуқуқини, уларнинг ижтимоий интеграциясини, хусусан бундай хизматлардан фойдаланиш ҳуқуқини қўллаб-қуватлашни назарда тутади.

Ногиронликнинг бирор бир шаклига эга шахсларни озиқ-овқат, уй-жой ва бошқа кундалик ҳаётий эхтиёжлардан фойдалана олишини таъминлаш заруратига қўшимча равишда, уларга кундалик турмушда мустақил бўлишлари даражасини оширишда ҳамда ҳуқуқларига риоя этилишини таъминлашда ёрдам берадиган қўшимча ёрдамчи воситалар билан ҳам таъминлаш керак[7]. Қайд этиш керакки, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар бўйича Қўмита томонидан 1990 йил қабул қилинган 3-рақамли умумий тартибдаги мулоҳазада мавжуд манбалар кескин қисқариб бораётган бир шароитда иштирокчи-давлатларнинг жамиятнинг эхтиёжманд қатламларини ҳимоя қилиш борасидаги мажбурияти муҳим аҳамият касб этиши таъкидланди.

2001 йил декабрь ойида Мексика ҳукумати Бош Ассамблеяда ногиронларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш ва уларга кўмаклашиш бўйича кенг қамровли ва ягона конвенцияни ишлаб чиқиш юзасидан таклифларни кўриб чиқадиган Махсус қўмита тузиш таклифини илгари сурди. Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида Конвенция матни ва унга Факультатив протокол тайёрланиб, 2006 йил 13 декабрда БМТ Бош Ассамблеяси томонидан ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида Конвенция сифатида қабул қилинди. Мазкур ҳужжат ногиронларнинг ҳуқуқларини амалга ошириш учун қулай шароитлар яратиш, халқаро ҳамкорликни кучайтириш ҳамда халқаро ва миллий мониторингни ташкил қилиш учун   иштирокчи давлатлар томонидан қабул қилиниши керак бўлган мақсадлар, умумий принциплар, мажбуриятлар, аниқ ҳуқуқ ва чора-тадбирларга бағишланган 50 та моддадан иборат.

Конвенция ногиронлар ҳуқуқлари бўйича Қўмитани таъсис этади. Ушбу Қўмита Конвенцияга қўшилган давлатлардан даврий равишда маърузалар олиш ва уларни кўриб чиқиш ваколатига эга. Конвенциянинг Факультатив протоколига кўра, алоҳида шахслар ва уларнинг гуруҳлари Қўмитага Конвенциянинг исталган қоидаси бажарилмаётгани ёки бузилаётгани тўғрисида хабар бериши мумкин. Факультатив протокол шунингдек, Қўмитага ногиронларнинг ҳуқуқлари тизимли ва қўпол равишда бузилаётгани ҳақида асосли ва ишончли маълумотлар бўлганда ушбу давлатларда текшириш ўтказиш ҳуқуқини ҳам беради[8].

Конвенцияда «ногиронлик» атамасининг кенг қамровли таърифи мавжуд эмас, Конвенциянинг преамбуласида «ногиронлик» вақт ҳамда турли ижтимоий-иқтисодий шароитлардан келиб чиқиб ўзгариб туриши мумкин бўлган, динамик ёндошувга асосланадиган, ривожланиб борувчи тушунча сифатида қайд этилган (е банд). Конвенцияга кўра, барқарор жисмоний, руҳий, ақлий ёки сенсор нуқсонларга эга бўлган ва улар жамият ҳаётида тўлиқ ва самарали иштирок этишига халақит берадиган  шахслар ногирон ҳисобланади (1-модда).

Конвенциянинг асосий принциплари 3-моддада баён этилган: инсонга хос бўлган қадр-қимматнинг, шахсий мустақиллик ва эркинликнинг ҳурмат қилиниши; камситмаслик, имкониятлар тенглиги, эркаклар ва аёллар тенглиги; жамият ҳаётига жалб этилиш ва киришиб кетиш; инсонлар орасида мавжуд бўлган фарқни ҳурмат қилиш ҳамда инсонлар хилма хиллиги фактини қабул қилиш; имкониятларни таъминлаш; ногирон болаларнинг ривожланиб борувчи қобилиятларини ҳурмат қилиш ҳамда уларнинг ўз индивидуаллигини сақлаш ҳуқуқини ҳурмат қилиш. Конвенцияни ратификация қилган давлатларнинг айримлари унинг баъзи қоидаларини шарҳлар асосида ўзгартиришга ҳаракат ҳам қилишган. Ваҳоланки, ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенциянинг 46-моддасига кўра, қатнашчилар шарҳлар асосида ўзгартириш киритишларига йўл қўйилади, фақат ушбу шарҳлар «мазкур Конвенциянинг объекти ва мақсадларига зид келмаслиги керак»[9].  Инсон ҳуқуқлари бўйича бошқа асосий халқаро шартномалардан фарқли равишда мазкур Конвенцияда ногиронлар ҳуқуқларини амалга оширишни қўллаб-қувватлаш борасида халқаро ҳамкорлик нуқтаи назаридан долзарб бўлган тўртта йўналиш назарда тутилган:
1. Ногиронлар учун қулай бўлган ва инклюзив халқаро ҳамкорлик, жумладан халқаро ривожланиш дастурлари.

2. Мавжуд имкониятларни, жумладан ўзаро маълумот ва ахборот, тажриба, дастурлар ва илғор ишланмаларни алмашиш йўли билан мустаҳкамлаш.
3. Тадқиқотлар ҳамда илмий-техник билимларни ўзлаштиришга имконият яратиш соҳаларида ҳамкорлик.

4. Техник-иқтисодий ёрдам, жумладан қулай ва ассистив технологиялардан фойдалана олишни осонлаштириш ҳамда уларни ўзаро алмашиш йўли билан, шунингдек технологияларни етказиб бериш воситасида ёрдам кўрсатиш[10].

Ногирон болалар ижтимоий жиҳатдан энг ажратиб қўйилган болалар қатлами ҳисобланади. Ногирон болалар ҳуқуқларининг ҳар қандай тарзда бузилиши улар томонидан ўз индивидуалликларини намоён этиш имкониятини бермасдан, инсоний қадр-қимматини йўқотишига сабаб бўлади[11]. Бола ҳуқуқлари бўйича Қўмитанинг 9-рақамли умумий тартибдаги мулоҳазасида (2006 йил) ногирон болалар ўз ҳаётларининг барча жабҳаларида камситилишга дуч келишаётгани таъкидланган. У ногиронликнинг объектив табиатидан келиб чиқмайди, балки фарқларни, камбағалликни қабул қила олмаслик, жоҳиллик оқибатида илдиз отган ижтимоий четлатиш натижасида келиб чиққан.

Ногирон болалар ҳуқуқларига оид махсус қоидалар 1989 йил Бола ҳуқуқлари тўғрисида Конвенцияда ўз аксини топади. У болаларни соғлиғининг ҳолатига қараб камситишни (2-модда) тақиқлайди, шунингдек ногирон болаларни ижтимоий ҳаётга кенгроқ жалб этиш мақсадида уларга ғамхўрлик кўрсатиш мажбуриятини юклайди (23-модда). Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида Конвенцияда ҳам битта модда болаларга бағишланган (7-модда), унга кўра давлатлар ногирон болаларнинг ҳуқуқлари бошқа болалар билан бир хилда ва тенг асосда амалга оширилишини таъминлашлари, уларнинг олий манфаатлари йўлида ҳаракат қилишлари, ҳамда уларни эшитиш ва тушуниш бўйича ҳуқуқлари амалга оширилишини таъминлашлари шарт[12].

Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида Конвенциянинг принципларидан бирида (3-модда) ногирон болаларнинг ривожланиб борувчи қобилиятларини ҳамда ногирон болаларнинг ўз индивидуалликларини сақлаш ҳуқуқларини ҳурмат қилиш, шунингдек давлатнинг тегишли қонунчилик ва стратегияларни ишлаб чиқишда болалар билан, уларнинг манфаатларини акс эттирувчи ташкилот орқали маслаҳатлашиш бўйича умумий мажбурияти (4-модданинг 3-банди) белгилаб қўйилган. Соғлиқнинг мумкин бўлган энг юқори даражасига эришиш ҳуқуқи ҳамда сифатли ва ҳамёнбоп тиббий хизмат олиш ҳуқуқи ҳар бир боланинг дахлсиз ҳуқуқи ҳисобланади[13]. Жаҳон банкининг Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти билан ҳамкорликда тайёрлаган маърузасида ногирон инсонларнинг ҳаётини яхшилашга қаратилган 9 та тавсия берилган:

1. Барча универсал тизим ва хизматлардан фойдалана олишни таъминлаш.

2. Ногиронлар учун мўлжалланган махсус дастурлар ва хизматларга инвестицияларни йўналтириш.

3. Ногиронлик бўйича миллий стратегия ва ҳаракат режасини ишлаб чиқиш.
4. Ногиронларни ишга жалб этиш.

5. Кадрлар салоҳиятини ошириб бориш.

6. Зарур молиялаштиришни таъминлаш ҳамда иқтисодий қулайликни ошириш.
7. Жамиятнинг ногиронлик муаммосидан хабардорлигини ошириш.

8. Ногиронлар тўғрисида маълумотлар тўплашни яхшилаш.

9. Ногиронлик муаммоларига бағишланган илмий тадқиқотларни кучайтириш ва қўллаб-қувватлаш[14].

Мазкур тавсияларнинг жорий этилиши турли секторлар – соғлиқни сақлаш, таълим, ижтимоий ҳимоя, меҳнат, транспорт, уй-жой коммунал хўжалиги соҳалари, турли иштирокчилар – давлатлар, фуқаролик жамияти ташкилотлари, мутахассислар, хусусий сектор, ногиронлар ва уларнинг оила аъзолари, оммавий ахборот воситалари жалб қилинишини талаб этади. 1992 йилда БМТ Бош Ассамблеяси 3-декабрни Халқаро ногиронлар куни деб эълон қилди. БМТ барча аъзо давлатларни шу куни ногиронларнинг жамият ҳаётига интеграциялашувига, уларни доимий ижтимоий ҳимоя қилиш ва қўллаб-қувватлашга, шунингдек зарур шарт-шароитларни яратишга йўналтирилган тадбирларни ўтказишга чақирди[15].

Қайд этиш керакки, Ўзбекистонда ногиронларнинг ҳуқуқ ва манфаатлари давлатнинг ишончли ҳимояси остига олинган. Шу мақсадда 1991 йил 18 ноябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасида ногиронларнинг ижтимоий ҳимояси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни ногиронлар ўзларининг Ўзбекистон Республикаси Конституциясида ҳамда халқаро ҳуқуқнинг умум тан олинган принциплари ва қоидаларида белгилаб қўйилган фуқаролик, иқтисодий, сиёсий ва бошқа ҳуқуқ ва эркинликларини бошқа фуқаролар билан бирдек ва тенг асосда амалга оширишларини таъминлашнинг ҳуқуқий асосини яратиб берди. 2008 йилда мазкур Қонун янги таҳрирда қабул қилинди. Шундай қилиб, бизнинг мамлакатимизда ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш бўйича яхлит институционал ва ҳуқуқий база яратилди. Қонун ҳужжатларида ушбу тоифага мансуб шахслар учун турли имтиёзлар белгилаб қўйилган. Жумладан, «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасида ногиронларнинг, хусусан ногирон болалар ва болаликдан ногирон шахсларнинг тиббий-ижтимоий ёрдам олиш, реабилитациянинг барча турларидан фойдаланиш, дори-дармонлар, протез-ортопедия буюмлари, ҳаракат воситалари билан имтиёзли тарзда таъминланиш, шунингдек касбий тайёргарлик ва қайта тайёргарликдан ўтиш (малака ошириш) борасидаги ҳуқуқлари белгилаб қўйилган. Унда, шунингдек ногиронларнинг давлат соғлиқни сақлаш, меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизими муассасаларида бепул тиббий-санитария хизматидан, уйда қаровдан фойдаланиш, доимий қаровга мухтож бўлган ёлғиз ногиронлар, сурункали руҳий касалликка чалинган ногиронлар меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш муассасаларида яшаш ҳуқуқига эга эканлиги ўз аксини топган.

Фуқароларнинг тиббий-ижтимоий ёрдам олиш ва барча турдаги реабилитациядан фойдаланиш ҳуқуқини таъминлаш мақсадида Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги тасарруфида жисмоний имкониятлари чекланган шахсларга маданий-маиший хизматлар кўрсатувчи 11 та ногиронларни тиббий-ижтимоий ва касбий реабилитацияси марказлари, 180 та ижтимоий марказлар, 33 та давлат тиббий-ижтимоий муассасалари — «Саховат» ва «Мурувват» уйлари фаолият олиб борган[16]. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Аҳолининг ҳожатманд қатламларини ижтимоий қўллаб-қувватлаш ҳамда тиббий-ижтимоий ёрдам кўрсатиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2016 йил 22 февралдаги ПФ-4782-сон Фармони билан мазкур муассасалар Соғлиқни сақлаш вазирлиги тасарруфига ўтказилган. Фуқароларнинг тўлақонли санатория-курорт даволанишини, соғлиғини тиклаши ва дам олишини ташкил қилиш учун тиббиёт фани ва амалиётининг замонавий талабларини ҳисобга олган ҳолда тиббий-реабилитация хизматлари кўрсатишга ёндошувнинг халқаро талабларига тўла жавоб берадиган 8 та санатория, 134 та реабилитация техника воситаларини ижрага бериш пунктлари фаолият олиб бормоқда. Ҳар йили ўртача 30 минг нафар жисмоний имкониятлари чекланган шахслар соғломлаштирилади. «Саховат» ва «Мурувват» уйларида йилига 7,2 минг нафар ёлғиз кексалар, пенсионерлар ва ногиронларга тиббий-ижтимоий ва маиший хизматлар кўрсатилади. Ҳар йили салкам олти минг нафар фуқарога протез-ортопедия жиҳозлари етказиб берилади, уч минг нафар фуқаро ногиронлар аравачалари, салкам беш ярим минг нафар шахс бошқа ортопедик жиҳозлар ва ҳаракат воситалари билан таъминланади[17].

Бундан ташқари, уларнинг ҳуқуқлари бир қатор қонунлар билан ҳам ҳимоя қилинади. «Таълим тўғрисида», «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида», «Ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш тўғрисида», «Бола ҳуқуқлари кафолатлари тўғрисида», «Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида», «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида» Қонунлар, Меҳнат кодекси ва бошқа қонун ҳужжатлари шулар жумласидандир.

Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Каримовнинг ташаббуси билан ногиронларни доимий равишда ижтимоий муҳофаза қилиш ва қўллаб-қувватлашга қаратилган 70 дан ортиқ меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинган эди. Республикамизда мазкур йўналишда амалга оширилаётган барча чора-тадбирлар ногиронлар мамлакат Конституцияси ва бошқа қонун ҳужжатларида мустаҳкамлаб қўйилган барча ҳуқуқ ва эркинликларидан тўлақонли фойдалана олишларини таъминлашга қаратилгандир. 2009 йил феврал ойида Ўзбекистон Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг «Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида» Конвенциясига қўшилди. Бу ногиронлар учун махсус қабул қилинган инсон ҳуқуқларига оид илк битимдир. Унда жисмоний имкониятлари чекланган шахслар ҳомийлик ва хайрия объектлари эмас, балки ҳуқуқ эгалари ва ривожланиш учун ўзгаришлар объектлари эканлиги қайд этилган. БМТ Конвенциясига қўшилиш Ўзбекистоннинг давлатнинг ногиронларга нисбатан замонавий сиёсати таянадиган асосий принципларни тан олишини, халқаро стандартларга, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, юридик ва бошқа ҳаётий муҳим ҳуқуқларга риоя этишга тайёрлигини билдиради. Мазкур ҳужжатнинг мақсади ҳамма ногиронларга нисбатан барча инсон ҳуқуқлари амалга оширилишини рағбатлантириш, ҳимоя қилиш ва таъминлашдан, шунингдек уларга хос бўлган қадр-қимматни рағбатлантиришдан иборат.

Бугунги кунда ногиронларнинг жамоат бирлашмалари фаолиятини мувофиқлаштириш жараёни кўзга ташланмоқда. Бу бежиз эмас. Чунки Ўзбекистонда турли йўналишларда иш олиб бораётган 76 та нодавлат нотижорат ташкилоти мавжуд бўлиб, улар асосий эътиборларини Парламентимиз томонидан БМТ Конвенцияси ратификация қилинишига эришишга қаратишган[18]. Хусусан, Ўзбекистон нодавлат нотижорат ташкилотлари Миллий ассоциацияси қошида ногиронлар ННТлари маслаҳат кенгаши ташкил этилган.

Худди шундай жараённи Марказий Осиёнинг бошқа давлдатларида ҳам кузатиш мумкин. 2012 йил Олма-отада ногиронларнинг Марказий Осиё форумига асос солинди. Миллий парламентлар томонидан БМТнинг «Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисида» Конвенцияси ратификация қилинишига ҳамда унинг ҳаётга тадбиқ этилишига эришиш йўлида минтақадаги ногиронлар ННТлари куч ва интилишларини бирлаштириш мазкур форумнинг асосий мақсади ҳисобланади[19]. Бугунги кунда Ўзбекистон Ногиронлар жамияти ва ногиронларнинг «Millennium» ёшлар ижтимоий-ҳуқуқий реабилитация маркази форумга аъзо бўлса, бошқа бир қатор ННТлар унинг сафига киришга тайёргарлик кўришмоқда. Шунингдек, Бутунжаҳон ногиронлар ташкилотига аъзо бўлиш мақсадида ногиронлар ННТлари бирлашмасини тузишга интилиш ҳам кўзга ташланмоқда[20].

Энг асосийси – ногиронларнинг имкониятлари ва қобилиятларидан келиб чиқиб уларни фойдали меҳнатга жалб этиш йўналишида сезиларли ишлар амалга оширилмоқда. Чунки ногиронларнинг ишга жойлаштирилиши уларнинг ижтимоий муҳофазасини кучайтириш учун қўшимча омил бўлиб хизмат қилади. Шу мақсадда имконияти чекланган шахслар учун мўлжалланган иккита ихтисослашган касб-ҳунар коллежи фаолият юритмоқда. Ушбу ўқув муассасаларининг моддий-техника базаси доимий         равишда мустаҳкамланиб бормоқда[21].

Ногирон шахсларнинг бир қисмини уй меҳнатига жалб қилиш ҳамда оилавий бизнесни йўлга қўйишда уларни қўллаб-қувватлаш мақсадида бандликка кўмаклашиш ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш Марказлари йилига ўртача беш мингдан ўн минг нафаргача ногиронларни ишга жойлаштиради. Жумладан, улар тикувчилик, косиблик, зардўзлик, қуроқчилик, компьютер техникасини таъмирлаш хизматлари каби йўналишларда уй меҳнати билан банд[22].

Ўзбекистон Республикасининг «Шаҳар йўловчи транспортидан бепул фойдаланишни тартибга солиш тўғрисида»ги Қонунида 1991-1945 йиллардаги уруш ногиронлари, I-гуруҳ уруш ногиронини кузатиб бораётган шахс, кўзи ожиз ногиронлар ва уларни кузатиб бораётган шахс шаҳар йўловчи транспортидан (таксидан ташқари) бепул фойдаланиш ҳуқуқига эга эканлиги белгилаб қўйилган[23].

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2003 йил 26 февралдаги Фармонига кўра, болаликдан ногиронларга, I ва II-гуруҳ ногиронларига, 1941-1945 йиллардаги уруш ногиронларига, Чернобил АЭСидаги фалокат оқибатларини бартараф этишда қатнашган шахсларга республика ихтисослаштирилган марказларида давлат бюджети маблағлари ҳисобидан тиббий ёрдам кўрсатилади[24].

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2013 йил 15 февралдаги Қарорига асосан, ёш боласи бор оилаларга, болага қараганлик учун нафақа ҳамда моддий ёрдам тайинлашда болаларнинг ота-онасидан бири ёки ҳар иккаласи ногирон бўлган, шунингдек ногирон фарзанди бор оилаларга устунлик берилади.

«Ногиронлар ва кексаларни бепул санатория-курорт йўлланмалари билан таъминлаш тартиби тўғрисида Йўриқнома»га кўра, 1941-1945 йиллардаги уруш ногиронлари, I-гуруҳ уруш ногиронини кузатиб бораётган шахс, I ва II-гуруҳ ногиронлари, I-гуруҳ кўзи ожиз ногиронни кузатиб бораётган шахс, Чернобил АЭСи фалокати оқибатида ногирон бўлиб қолган фуқаролар бепул йўлланмалар билан таъминланади.

 

 

 

 

Ўзбекистонда кексалар доим иззатда[25]

 

Мамлакатимиз раҳбарининг 2011 йилдаги қарори билан 2011-2015 йилларда ёлғиз кексалар, пенсионерлар ва ногиронларни ижтимоий муҳофаза қилишни янада кучайтириш бўйича қўшимча чора-тадбирларнинг белгиланиши, шунингдек ижтимоий қўллаб-қувватлаш тизимини ислоҳ қилишни янада чуқурлаштиришга қаратилган бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларнинг қабул қилиниши манзилли ижтимоий муҳофазани янада кучайтиришда, ёлғиз кексалар, пенсионерлар ва ногиронларнинг турмуш даражаси ва сифатини оширишда, уларнинг ижтимоий таъминоти тизимини такомиллаштиришда, шунингдек тиббий-ижтимоий муассасалар моддий-техник базасини мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга бўлди.

«Ўзбекистон Республикасида ногиронларнинг ижтимоий муҳофазаси тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Қонуни ногиронларга ўз ҳуқуқлари, эркинлик ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, бошқа фуқаролар билан бир хилда ва тенг имкониятлар таъминланишига эришиш учун жамоат бирлашмаларини тузиш ҳуқуқи беради. Бугунги кунда мамлакатимизда ўнлаб ана шундай жамоат ташкилотлари фаолият олиб бормоқда. Ўзбекистон ногиронлар жамияти, Ўзбекистон миллий паралимпия ассоциацияси, Ўзбекистон ногирон ишбилармон аёллар миллий ассоциацияси ва бошқалар шулар жумласидандир. Мазкур жамоат бирлашмаларининг фаолияти ногирон кишиларнинг ҳар томонлама қўллаб-қувватланишини таъминлашга, уларнинг таълим олиши, спорт билан шуғулланиши, касб эгаллаши учун кенг имкониятлар яратишга йўналтирилган.

 

 

 

 

2016 йилда Ўзбекистон паралимпиячилари юксак натижага эришдилар[26].

 

«Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида»[27] Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 4-моддасига кўра, ногиронлар ва жисмоний имкониятлари чекланган бошқа шахслар, шунингдек юқори даражада ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли гуруҳлари ўртасида жисмоний тарбия ва спортни ривожлантиришга кўмаклашиш жисмоний тарбия ва спорт соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишларидан бирини ташкил этади. Шунингдек мазкур Қонуннинг 6-моддасида давлатнинг жисмоний тарбия ва спорт воситаларидан аҳолининг, шу жумладан аёллар ва ёшларнинг, шунингдек ногиронларнинг соғлиғини мустаҳкамлаш мақсадида фойдаланиш учун шарт-шароитлар яратиши, ногиронларнинг ва жисмоний имкониятлари чекланган бошқа шахсларнинг паралимпия ҳамда сурдлимпия ўйинларида, ногиронлар ўртасидаги махсус олимпиадалар ва бошқа спорт тадбирларида иштирок этишини ривожлантириш ҳамда таъминлашга кўмаклашиши белгилаб қўйилган. Паралимпия ҳаракатини ривожлантириш мақсадида паралимпия спортининг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, мамлакатимиз спортчиларининг нуфузли халқаро мусобақаларда муносиб иштирок этишларини таъминлаш учун зарур чора-тадбирлар кўрилмоқда. Натижада паралимпиячиларимиз халқаро мусобақаларда муваффақиятли қатнашишмоқда. Жумладан, 2010 йилда Гуанчжоу шаҳрида бўлиб ўтган ПараОсиё ўйинларида енгил атлетика, камондан отиш, дзюдо, ўқ отиш, пауэрлифтинг каби спорт турларида 25 нафар паралимпиячимиз Ватанимиз шарафини ҳимоя қилиб, жами тўққизта медални қўлга киритишди[28]. Шу ўринда футбол бўйича ногирон-ампутантлар ўртасида уч карра жаҳон чемпиони бўлган терма жамоамизни алоҳида тилга олиб ўтиш лозим. 2016 йил Бразилиянинг Рио-де-Жанейро шаҳрида бўлиб ўтган XV ёзги паралимпия ўйинларида спортчиларимиз жами 31 та медални қўлга киритишгани эса алоҳида таҳсинга лойиқ[29].

2015 йил 10 августда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Кексалар ва ногиронларни манзилли ижтимоий ҳимоя қилиш ва қўллаб-қувватлашни янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»[30] қарори қабул қилинди. Мазкур қарорга кўра, 2016 йил 1 январдан бошлаб 17 минг нафардан зиёд ўзгалар парваришига муҳтож бўлган ёлғиз яшаётган ҳамда ёлғиз кексалар ва ногиронларга ижтимоий хизматлар ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш якка тартибда шакллантириладиган ижтимоий хизматлар дастури асосида амалга ошириладиган бўлди[31]. Жумладан, 2016 йил январь ойидан 17 минг нафардан зиёд ўзгалар парваришига муҳтож бўлган ёлғиз яшаётган ҳамда ёлғиз кексалар ва ногиронлар учун якка тартибда шакллантириладиган ижтимоий хизматлар дастури ишлаб чиқилди. Дастурлар ёлғиз кексалар ва ногиронларнинг бешта соҳадаги эхтиёжларини қондиришни қамраб олган, булар: соғломлаштириш, уйида парваришлаш, уй-жой маиший шароитларини яхшилаш, ижтимоий ва ҳуқуқий ҳимоя, мулоқот ва дам олиш доирасини кенгайтириш. Уйида парваришлаш бўйича хизматлар янгича тартибда тақдим этиладиган бўлди: агар авваллари ижтимоий хизматчининг уйда парваришлаш учун келиб-кетиши даврийлиги ва муддати кекса киши ёки ногироннинг соғлиғи қай даражада бузилганига ёки ўз ўзига хизмат кўрсата олиш қобилиятига боғлиқ бўлмаган бўлса, энди хизматлар ҳажми ва келиб-кетишлар даврийлиги Бартел ва Лаутон шкаласи бўйича белгиланадиган бўлди. Мазкур шкалалар ёрдамида инсоннинг мустақил равишда овқатланиш, чўмилиш, ўзига қараш, кийиниш, ҳожатга чиқишни назорат қилиш, ҳаракатланиш, зинадан кўтарилиш ва тушиш, харидлар қилиш, рўзғор юритиш бўйича имкониятлари баҳоланади. Ёлғиз кексалар ва ногиронларга ҳар ойда етказиб бериладиган озиқ-овқат маҳсулотлари ва шахсий гигена товарларининг сони 9 тадан 15 номга кўрайтирилгани, шунингдек уларни олувчига жами тўпламнинг белгиланган умумий қиймати доирасида маҳсулотлар ва товарлар турлари ҳамда миқдорини танлаш ҳуқуқи берилганлиги  ижтимоий ёрдам соҳасида янгилик бўлди.

Наргис ҚОСИМОВА, филология фанлари номзоди



[1] Управление Верховного комиссара ООН по правам человека. Наблюдение за осуществлением Конвенции о правах инвалидов: Руководство для наблюдателей в области прав человека. Серия материалов по вопросам профессиональной подготовки № 17. 2010.

[2] www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/disability.shtml

[3] Международная Ассоциация социального обеспечения. Бюллетень социальной политики. 2012. С.23

[4] Резолюция 37/53 Генеральной Ассамблеи от 3 декабря 1982 года. http://www.invalidnost.com/forum/11-2447-1

[5] Стандартные правила обеспечения равных возможностей инвалидов, прилагаемые к резолюции 48/96 Генеральной Ассамблеи от 20 декабря 1993 года. http://www.invalidnost.com/forum/11-2447-1

[6] Замечания общего порядка № 5 «Лица с какой-либо формой инвалидности»// Е/С. 12/1994/20, 1994

[7] Стандартные правила обеспечения равных возможностей инвалидов, прилагаемые к резолюции 48/96 Генеральной Ассамблеи от 20 декабря 1993 года.

[8] Совет по правам человека. Доклад Верховного комиссара ООН по правам человека о ходе осуществления рекомендаций, содержащихся в исследовании о правах человека инвалидов. A/HRC/4/75. 17 January 2007.

[9] Совет по правам человека. Тематическое исследование Управления Верховного комиссара по правам человека Организации Объединенных Наций в целях повышения уровня информированности о Конвенции о правах инвалидов. A/HRC/10/48. 2009.

[10]  Совет по правам человека. Тематическое исследование Управления Верховного комиссара Организации Объединенных Наций по правам человека по вопросу о роли международного сотрудничества в поддержке национальных усилий по реализации прав инвалидов. А/ HRC/16/38. 2010.

[11] Доклад Генерального секретаря “О состоянии Конвенции о правах ребенка” А/66/230, 2011.

[12] Доклад Генерального секретаря “О состоянии Конвенции о правах ребенка” А/66/230, 2011.

[13] http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/disability.shtml

[14] World report on disability. World Bank. WHO; 2011: 261.

[15] http://uznews.uz/category/Social/792

[16] Защищать социальные интересы людей с инвалидностью. http://m.xdp.uz/ru/news/?ID=12036. 05.05.2014

[17] Защищать социальные интересы людей с инвалидностью. http://m.xdp.uz/ru/news/?ID=12036. 05.05.2014

[18] Доклад на тему: «Конвенции ООН «О правах инвалидов», как фактор повышения активности общественных организации инвалидов» www.uz.undp.org/…/UN_Uzb_Presentation

[19] Ходжаев Э. Надежды и чаяния людей с ограниченными возможностями. https://www.gazeta.uz/ru/2012/12/03/day

[20] Ходжаев Э. Надежды и чаяния людей с ограниченными возможностями. https://www.gazeta.uz/ru/2012/12/03/day

[21] В Узбекистане создано два колледжа для людей с ограниченными возможностями. http://www.uzinform.com/ru/news/20130918/19842.html. 18.09.2013 21:54

[22] Защищать социальные интересы людей с инвалидностью. http://uzbekistonovozi.uz/ru/articles/index.php

[23] lex.uz/pages/GetAct.aspx?lact_id=39857

[24] С.Магдеева. Какими льготами могут воспользоваться люди с инвалидностью?  darakchi.uz/article/1233-kakimi-lgotami-mogut-vospolzovatsa-ludi-s-invalidnostu

[25] saxovat.uz[26] http://sport.ziyonet.uz

[27] www.lex.uz/pages/GetAct.aspx?lact_id=2742238

[28] Успехи достойного огромного внимания. uzbekistonovozi.uz/ru/articles/index.php?ELEMENT_ID=1087

[29] Узбекистан на летних Паралимпийских играх 2016 — Википедияhttps://ru.wikipedia.org/wiki/Узбекистан_на_летних_Паралимпийских_играх_2016

[30] www.lex.uz/ru/Pages/GetAct.aspx?lact_id=2718858

[31] http://www.mehnat.uz/ru/newnews/view/60

[32] www.mfa.uz/ru/press/news/2015/11/6008/

720_460_80_2495977360

Озон қатламини муҳофаза қилишда ёшларнинг ўрни

Ҳозирги кунда ҳар қандай экологик муаммо глобал муаммо бўлиб, бутун дунёга ўз таъсирини кўрсатмоқда. Масалан, Орол муаммоси ёки Чернобилдаги ҳалокат оқибатлари сайёрамизнинг турли чеккаларида акс-садо бермоқда. Чанг бўронлари, ёғин миқдорининг камайиши, ёзги ҳароратининг кўтарилиши Орол денгизи саёзланишининг натижасидир. Бутун жаҳон шу муаммоларни ҳал қилишга ўз ҳиссасини қўшишга ҳаракат қилмоқда, чунки минтақада мавжуд бўлган ҳар бир «қизғин экологик нуқта» ўта исиш ва кутилмаган ойларда ўнглаб бўлмас ўзгаришларга олиб келиши мумкин. Келиб чиқаётган муаммоларда инсонларнинг ҳам айби бор. Бу муаммолар антропоген муаммолар деб аталади, яъни улар инсон фаолияти билан боғлиқдир. Энг қўрқинчли муаммолардан бири бу ачинарли натижаларга, офатга олиб келадиган атмосферада мавжуд бўлган озон қатламининг емирилишидир. Ҳозирда содир бўлиб турган иқлимий ўзгаришлар, одамларда иммунитет пасайиши, кўплаб касалликларнинг пайдо бўлишида сезилиб турибди ва бу ҳали охири эмас. Айтиб ўтган муаммолар ва уларни ҳал қилиш йўллари тўғрисидаги маълумотларни замондошларимизга айтиб бериш лозим. Шу масаланинг тарихи, озон, унинг хусусиятлари, «озон туйнуклари», озон қатламини ҳимоя қилиш бўйича халқаро ҳамжамиятлар фаолияти ва бошқа масалалар тўғрисида Фарғона вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси томонидан 16-сентябр Бутунжаҳаон озон қатламини ҳимоя қилиш кунини нишонлаш хафталиги давомида бир қанча тарғибот ташвиқот ишлари олиб борилмоқда. .

1496531472_eb6e09aae81fede5e3d6a0d3a1b1388b_603x325 Бутун дунёда бўлганидек, мамлакатимизда ҳам мазкур сана “Озон қатламини муҳофаза қилмоқдамиз” шиори остида нишонланмоқда. Ўзбекистон жаҳон ҳамжамиятининг бошқа мамлакатлари қаторида сайёрамизнинг озон қатламини сақлаб қолиш фаолиятига ўз ҳиссасини қўшмоқда.

2018 йил 7 сентябрь куни Фарғона вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ҳамда Ўзбекистон Экологик ҳаракати Фарғона вилоят ҳудудий бўлинмаси билан  ҳамкорлигида, Фарғона шаҳридаги “Парвоз” номидаги 40-сонли махсус умумтаълим мактабида, Халқаро озон қатламини  ҳимоя қилиш куни ва мазкур Конвенциясининг       31 йиллигига бағишланган давра суҳбати ўтказилди.

Давра суҳбатида, вилоят Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси, Ўзбекистон Ёшлар қаноти вилоят Кенгаши, Миллий тикланиш демократик партяси вилоят Кенгаши, ФЖШМҚ вилоят бўлимлари ходимлари, олий таълим ва ўрта махсус муассасалари талабалари ҳамда оммавий ахборот воситалари ҳодимлари иштирок этишди.

Ушбу тадбирни ўтказишдан кўзланган асосий мақсад  озон қатламининг атроф-муҳит ва аҳоли саломатлигини ҳимоя қилишдаги ўрни, озонни емирувчи моддаларни ишлаб чиқариш ва истеъмолини қисқартириш борасида ёшларнинг хабардорлигини ошириш, Бугунги кун ёшларининг экологик маданий савиясини, экология борасида уларнинг билим ва иқтидорларини, масъулиятларини мунтазам ошириб бориш, Озон қалами хақида тушунчалар бериш ҳамда атроф муҳит ва инсон саломатлигининг муҳофазаси масалаларидаги фаоллигини жонлантириш экологик муаммоларни ечиш ҳамда аҳоли саломатлигини яхшилашга йўналтирилган ёшлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш, ёшлар ўртасида экологик маданиятини ошириш борасида тезкор механизимларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш режаларини ишлаб чиқиш , ёшларни экологик ҳуқуқ ва мажбуриятлари қай тарзда амалга оширилиши тўғрисида маълумот беришдан иборат. Бу борада давра суҳбатида ўқувчиларга батафсил маълумот берилди.

Давра суҳбатида кун тартибидаги масала 16 сентябрь Халқаро озон қатламини муҳофаза қилиш куни юзасидан батафсил маълумот берилди.

Дастлаб тадбирда,  Фарғона шаҳридаги 40-сонли “Парвоз” махсус умумтаълим мактабининг физика фани ўқитувчиси Зокирова Умида Абдурайимовна ўқувчиларни экологик сана билан таништирди ҳамда унинг аҳамияти хусусида мулоҳазалар билдирди.

Мамлакатимизда «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги ва «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонунлари амал қилади. Мазкур қонунларда 19 ва 20 моддалар мавжуд бўлиб, улар озон қатлами муаммосига бағишланган. «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 19 моддасида озонни емирувчи маҳсулотларни эксплуатация ва таъмир қилувчи корхона, ташкилот ва муассасалар уларни рўйхатга олиш ҳамда озонга зарар етказмайдиган маҳсулотлар билан алмаштиришни таъминлашлари лозимлиги белгиланган. «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 20 моддасида айтилишича, «халқаро келишувларга мувофиқ вазирликлар ва бошқармалар, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, якка шахслар озон қатламига салбий таъсир кўрсатувчи кимёвий моддаларнинг ишлаб чиқарилиши ва ишлатилишини қисқартириши ҳамда келажакда бутунлай тугатиши лозим».

 

Маълумки, озон қатламини муҳофаза қилиш тўғрисидаги Вена конвенцияси 1985 йил 22 март куни Вена шаҳрида қабул қилинган. Бунинг энг эътиборли жиҳати шундаки, 1987  йил 16 сентябр куни ушбу Конвенцияга биноан Монреаль протоколи имзоланган. Мазкур протоколга асосан жаҳон ҳамжамияти хлорфторуглеводород (ХФУ) ва бошқа озон қатламини емирувчи моддаларни ишлаб чиқариш ва кескин қисқартириш мақсадида бирлашдилар. Озон қатламини муҳофаза қилишга асос бўлувчи глобал ташаббуслар, Вена конвенцияси ҳамда Монреаль протоколини амалга ошириш юзасидан Ўзбекистон Республикасида олиб борилаётган фаолият натижалари хақида Ўзбекистон  Экологик ҳаракати  Фарғона вилоят ҳудудий бўлинмаси координатори Гулноза Тўхтасинова  маъруза қилди. У йиғилганларга лойиҳанинг мақсад ва вазифалари, ундан кутилаётган натижалар ҳақида қисқача маълумот берди.

-                     Мамлакатимизда халқаро мажбуриятлардан келиб чиққан ҳолда, қатор тадбирлар амалга оширилмоқда, — деди вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш бўлими мутахассиси Света Исроилова — ушбу тадбирларнинг мазмун моҳияти озон емирувчи моддалардан босқичма босқич қисқартириш, ҳамда озон учун хавфсиз бўлган маҳсулотларга ўтиш масалаларини қамраб олади.

Тадбир давомида 40-мактабнинг 8 В-синф ўқувчиларидан Акмал Исроилов, Шухрат Пулат, Абдуллаева Шаҳзода, Малика Набиевалар фаол қатнашиб, узларининг фикр мулоҳазаларини айтиб ўтишди.

Анжуман озон қатламини муҳим аҳамияти борасидаги қизғин суҳбатлар ва бахс мунозараларга бой бўлди.

Давра суҳбати давомида экологик муаммолар, уларнинг ечимлари, ёшларни экологик маданиятини янада кучайтириш ҳусусида фикр-мулоҳазалар юритилди.

Давра суҳбатида иштирокчилар ўзининг қизиқтирган саволларига маърузачилар томонидан батафсил маълумот олдилар

Тадбирнинг асосий мақсадидан келиб чиқиб, шуни айтишимиз мумкунки, ультрабинафша нурларининг инсон саломатлиги, умуман табиатга салбий таъсири ва бунда озон қатламининг ўрни ҳақида  кичик ёшдаги иштирокчилар ҳам етарли билим ва маълумотларга эга бўлдилар.

Гулноза Тўхтасинова

 

photo_2018-09-14_15-03-31

“Маданий меросни асраб-авайлаш — Ўзбекистоннинг сайёҳлик салоҳиятини ривожлантириш ва мустаҳкамлашига муҳим ҳисса”

Мавзусидаги халқаро семинар Европа тикланиш ва тараққиёт банки (ЕТТБ) томонидан Ўзбекистон Республикаси туризмни ривожлантириш қўмитаси, Маданият вазирлиги ва Савдо-саноат палатаси билан ҳамкорлигида бўлиб ўтди.

ЕТТБ миллий, субмиллий ва хусусий лойиҳаларни молиялаштириш учун кросс-секторал дастур – “Маданий мероснинг Асосий концепцияси” лойиҳасини маъқуллади. Мазкур лойиҳа ЕТТБ учун ноёб ва бошланғич ҳисобланиб, бир неча давлатларда тест тартибида йўлга қўйилди. Улар орасида бой тарихий-маданий меросга эга қадимий мамлакат сифатида Ўзбекистон ҳам бор.

Ўзбекистонда ЕТТБ раҳбари Алкис Дракинос ўз сўзида бугунги кунда Ўзбекистон туризм борасида юқори салоҳиятга эга мамлакат бўлиб, Европа тикланиш ва тараққиёт банки маданий мерос билан боғлиқ туризм ва молиялаштиришни йирик ва аҳамиятли имкониятга эга инновацион ва муҳим ташаббус деб тан олишини таъкидлаб ўтди.

-Мен 10 ойдан буён Ўзбекистонда яшаб келмоқдаман ва аминманки, сайёҳларни қизиқтираётган туристик объектлар мавжуд жойларда, хусусан Хивада маданий ва меъморчилик ёдгорликлари атрофида инфратузилмани ривожлантириш, маданий объектларни асраб-авайлаш, бошқариш ва иқтисодий фойдаланишга ҳисса қўшишга бевосита йўналтирилган, маданий мерос ва бошқа сайёҳлик маҳсулотларнинг очиқлигини таъминлаш ва алоқаларни ривожлантиришга, шунингдек, маданий объектларни қўллаб-қувватловчи имконият ва қулайликларни кенгайтириш жуда ҳам муҳим, деди Алкис Дракинос.

Семнарнинг асосий мақсади -ЕТТБнинг Асосий концепциясида таклиф этилган Ўзбекистон бўйича муҳим йўналишларни белгилаб олиш, муҳокама ва имплементация қилиш учун томонларни ва жамоатчиликни жалб этиш бўлди. Семинар давомида Асосий концепцияни амалга ошириш жараёнларини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш ҳуқуқи берилган ишчи гуруҳ ташкил этилди. Лойиҳа доирасида бошланғич босқичда Хивада молиялаштирилади.

Семинарда ЕТТБ бош банкири, Кўчмас мулк ва туризм департаменти директори ўринбосари Марилена Вуиу, Лондон коллеж Университети арехология институти илмий тадқиқотчиси ва лойиҳа менежери, меросни бошқариш бўйича консультант доктор Гайгизис Жораев, шунингдек, БМТ Бутунжаҳон туризмни ривожлантириш ташкилоти — UNWTO менежери Ванесса Сатурлар билгаликда мутасадди вазирликлар, Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси, халқаро ташкилотлар, БМТ агентликлари, музейлар, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси, сайёҳлик фирмалари, меҳмонхоналар, банклар, шунингдек, Тошкент ва Хива шаҳарлари жамоатчилик вакиллари иштирок этишди.

Атиш жоизки , 1992 – 2010 йиллар оралиғида ЕТТБ томонидан 54 та лойиҳани амалга ошириш учун Ўзбекистонга жами 894 миллион евро маблағ инвестиция сифатида киритилган. 2017 йилнинг охирига келиб, Банк фаолиятининг Ўзбекистонда қайта тикланиши билан банк томонидан Ўзбекистонда умумий қиймати 153 миллион евродан ортиқ 6 та лойиҳани амалга ошириш бўйича келишув имзоланди.

Наргис ҚОСИМОВА

262A0110

“АХБОРОТ ХИЗМАТЛАРИ ВА ОАВ: СУВДАН ОҚИЛОНА ВА САМАРАЛИ ФОЙДАЛАНИШ МАВЗУСИНИ ЁРИТИШДАГИ ҲАМКОРЛИК

Мавзусида  12-13 сентябрь кунлари Тошкент  ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизацилаш институтида  Марказий Осиё минтақавий экологик маркази томонидан ташкил этилган Инновация ва илмий тадқиқотлар кластерида Европа Иттифоқининг  «Ўзбекистоннинг қишлоқ жойларида сув ресурсларини барқарор бошқариш» лойиҳасининг бир қисми бўлган «Ўзбекистонда сув ва атроф-муҳит масалалари бўйича  саводхонликни ошириш ҳамда ҳамкорликни ривожлантириш (UzWaterAware) » йўналишида семинар-тренинг  бўлиб ўтди. Асосий мақсад- бугунги кундаги долзарб  бўлган чучук сувни тежаш ва ундан оқилона фойдаланиш масалалари борасидаги ахборотни тарқатишда мувофиқ ташкилотлар ахборот хизматлари ва журналистлар ўртасида ҳамкорликни ўрнатишдан иборат.

262A0161Шоҳиста Зокирова, Тошкент шаҳар Экология ва атроф-муҳит муҳофазаси қилиш бошқармаси мутахассиси:

-          Тренинг ҳам ахборот хизматларининг ходимлари ҳам журналистлар учун фойдалидир. Чунки бугунги кунда долзарб бўлган ичимлик суви муаммосини тежаш ва ундан оқилона фойдланиш масаласи бутун жаҳонни ташвишга солмоқда. Афсуски, жамиятимизда айнан сувдан фойдаланиш маданияти тўлиқ шаклланмаганлиги боис ҳануз сувни кўплаб исроф қилиш ҳолатларини кўришимиз мумкин. Тренингда ахборот хизматлари ходимлари ва журналистлар ўртасида мазкур долзарб муаммони биргаликда ҳал қилиш, аҳолини бу борадаги ахборот билан таъминлашда стратегияни ишлаб чиқиш масалалари кўтарилмоқда. Ўйлайманки, мазкур ҳамкорлик ОАВ томонидан ушбу муаммони кенгроқ ёритишга туртки бўлади.

262A0097

Марказий Осиё давлатлари аҳолисининг сувга бўлган талаби асосан трансчегаравий дарёлар – Амударё ва Сирдарё ҳисобига қондирилади. Кузатишларга қараганда, 2020 йилга бориб иқлим ўзгариши, глобал ҳароратнинг ошиши туфайли мазкур дарёларни сув билан таъминлаётган музликлар захирасининг 15–20 фоизга камайиши кутилмоқда. Тоғ музликлари ҳажми йилига 0,2–1 фоиз атрофида камайиб бораётгани, тоғ дарёлари ҳавзаларида қор захиралари тобора қисқараётгани фикримизнинг исботидир. Иқлим ўзгариши туфайли минтақамизда ёз фаслига хос давр чўзилади. Ўз навбатида, қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш меъёри 2030 йилга бориб ҳозиргидан 5 фоизга, 2050 йилга бориб 7–10 фоизга ва ниҳоят 2080 йилга бориб 12–16 фоизга ошади. 262A0132Бинобарин, табиатга муносабат, жумладан, сув ресурсларидан оқилона, тежаб-тергаб фойдаланиш янада муҳим масалалардан бирига айланади. Сувсизлик муаммоси қишлоқ хўжалигига, қолаверса, иқтисодиётнинг бошқа соҳаларига катта зарар етказиб, шу заминда яшаётган кишиларни жиддий синовларга дучор этиши мумкин.

262A0094Тренингни Ижтимоий тизимларни стратегик бошқариш Институти стратегик ривожлантириш бўйича директори Андрей Бойцов олиб борди. Икки кун давомида қатнашчилар ижтимоий фикрни шакллантиришда  мавсумий маркетинг усулларини қўллаш, ОАВ учун ахборот хизматлари билан ҳамкорлик масалалари, сувдан фойдаланиш ва уни тежаш бўйтча жамоатчилик фикрини шакллантириш борасидаги замонавий усуллар ҳақида тушунчаларга эга бўлишди. Тренинг давомида ўтказилган “Сувдан самарали ва оқилона фойдаланиш масалаларини стандарт равишда қабул қилиш. Ахборот хизматларининг ОАВ билан ҳамкорлик вазифаларини шакллантириш”, “ Сувдан оқилона фойдаланиш масалаларига доир ахборот хизматлари томонидан  ОАВ   учун янгилик яратиш жараёнининг моделлари” ни ишлаб чиқиш борасида ишбилармонлик ўйинлари ўтказилди.

Тренинг якунида қатнашчиларга сертификатлар топширилди.

Азиза АЛИМОВА

Суратлар муаллифи Аскар Якубов

alternativnaia-energetika

МУҚОБИЛ ЭНЕРГИЯ – КЕЛАЖАК АСОСИ

Сўнгги йилларда бутун дунёда ресурсларни айниқса, энергияни тежаш долзарб масалага айланиб бормоқда. Бу энергия истеъмоли ишлаб чиқаришдан кўра жадал суръатларда олиб бораётгани билан бевосита боғлиқдир. Шунга мувофиқ энергия тежаш борасида юқори технологияли услублар, илғор илм-фан ютуқларига асосланган инновацион ва илмталаб технологияларни жорий этиш алоҳида аҳамият касб этади.

Бугун Ўзбекистонда муқобил энергия манбааларини ривожлантириш масаласи самарали ҳал этилмоқда ва бу йўналишда салмоқли натижаларга эришилаётир. Мамлакатимиз бу борада улкан салоҳиятга эга. Негаки, юртимизда йилнинг 270 куни қуёшли бўлади ҳамда бу энергия ишлаб чиқариш учун яхшигина имкониятдир.

Ўзбекистонда ишлаб чиқариладиган электр энергиясига эндиликда  35,8 % ни саноат, 9 % ни транспорт, 6% ни қишлоқ хўжалиги, 37,8% ни аҳоли ва 14,8% ни коммунал хўжалик истеъмол қилади ва келгусида ёқилғи-энергия ресурсларига бўлган талаб янада ортиб бораверади.

651935 Жаҳондаги иқтисодий ривожланиш боис 2030 йилга бориб электр энергиясига бўлган талаб аср бошидагига нисбатан 5% га ошади ва бу борадаги эҳтиёж 23,27 миллиард тонна шартли ёқилғини ташкил қилади.

-2017 йил 2 майда Ўзбекистон Республикаси Президентининг “2017-2021 йилларда гидроэнергетикани янада ривожлантириш чора-тадбирлари Дастури тўғрисида”ги ПҚ-2947-сонли Қарори қабул қилинди,-дейди Қарши давлат университети физика-математика факультети касбий таълим кафедраси мудири, доцент Афтондил Вардияшвили. -Ушбу қарорга мувофиқ, қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланишни изчил амалга оширишга, шу асосда янги экологик тоза технологияларни ишлаб чиқиш қувватларини ташкил этишга ҳамда замонавий технологиялардан фойдаланиш негизида амалдаги гидроэлектр станцияларни техник ва технологик жиҳатдан қайта жиҳозлаш, илғор хорижий тажрибани изчил ўзлаштиришни ҳисобга олган ҳолда сув ресурсларини самарали бошқаришга шунингдек, энергетика ресурсларининг мутаносиблигини ошириш ва шу асосда корхоналар ва аҳолининг электр энергияга бўлган эҳтиёжини янада қондиришни таъминлаш каби муҳим йўналишлар белгиланди.

Ушбу Дастур доирасида 42 та янги гидроэлектр станция қуриш ва ишлаб турган 32 та гидроэлектрстанцияни модернизация қилиш ҳисобига 2025 йилга қадар республикамизнинг экологик тоза гидроэнергия ишлаб чиқариш қувватларини 1,7 баробарга ошириш назарда тутилмоқда.

Қайта тикланувчи ва муқобил энергия манбаларидан, иккиламчи энергетика ресурсларини энергетик утилизация қилишдан фойдаланган ҳолда, электр энергия ишлаб чиқариш, қуёш, шамол энергияси, микро ва кичик гидроэлектрстанциялардан фойдаланишнинг синовдан ўтган технологиялари асосида энергия ишлаб чиқариш қувватларини яратишга тадбиркорлик субъектларини жалб қилиш орқали ёқилғи-энергетика балансини диверсификациялашга бўлган талаб ортди.

-Бугунги кунда жаҳонда қайта тикланадиган энергия манбаларига бўлган қизиқиш кундан-кунга ортиб бормоқда,-дея сўзини давом эттиради Афтондил Вардияшвили. -Бу энергетика соҳасининг тараққиёт таҳлили шуни кўрсатадики, мазкур манбаларни танлаш географик жойлашув, табиий ресурслар мавжудлиги ва молиявий имкониятлардан келиб чиққан. Масалан, Исландия геотермик, яъни ер бағридаги иссиқликдан энергия манбаи сифатида фойдаланиш борасида кенг салоҳиятга эга бўлса, Италия ва Испанияда қуёш энергиясини фотоэлектрик станциялар ёрдамида тўғридан-тўғри электр энергиясига айлантиришга, паст потенциал иссиқликни иссиқ сув таъминоти, сувни ҳамда ҳавони қиздириш ва қишлоқ хўжалик масъулиятларини қуритиш каби қатор имкониятлар мавжуд. Дания ва Германия шамол энергиясидан фойдаланиш бўйича Европа Иттифоқида етакчи бўлса, Финляндия, Норвегия ва Швеция гидроэнергетикани, Дания, Испания каби жанубий давлатлар қуёш ва шамол энергетикасини, АҚШ, Хитой ва Япония каби давлатлар эса ҳар уччала энергетикани стратегик йўналиш этиб белгилаган.

Бу маълумотлар жаҳон энергетика соҳаси мутасаддиларини ва ўз навбатида мамлакатимиз олимлари олдига муқобил энергия манбаларидан кенг фойдаланиш бўйича самарали ишларни амалга оширишга ва янги-янги илғор технологиялар кашф этилишини тезлаштиришга ҳамда бу энергия манбалари асосида ишлайдиган замонавий қурилмаларни лойиҳаловчи ва ишлатувчи олий маълумотли мутахассислар яъни магистрларни тайёрлаш талабини ҳам қуймоқда.

-Бу борада олиб бориладиган илмий-тадқиқот ва амалий изланишларга ўз эътиборини қаратган Қарши давлат университети олимлари Европа иттифоқининг “Эрасмус” дастури асосида бажариладиган ишларга фаол иштирок этмоқдалар,-дейди сўзини давом эттирган ишчи гуруҳи раҳбари Афтондил Вардияшвили. -Улардан бири “RENES: Қайта тикланувчи энергия манбалари ва барқарор атроф-муҳит соҳасида магистрлик дастурини ишлаб чиқиш” лойиҳаси бўлиб ҳисобланади. Лойиҳа грантхолдери-Италиянинг Л`Акуила университети бўлиб, уни амалга оширишда Европанинг 4 та ОТМлари яъни,  Италиянинг Л`Акуила Университети бош координатор, Германиянинг Берлин Техника Университети, Швеция Технология Қироллиги институти, Болгариянинг София Химия-технология ва металлургия Университети UCTM (BL) ва Ўзбекистондаги  6та ОТМлари ҳамда ноакадемик ташкилотлар -Андижон давлат университети, Гулистон давлат университети, Қарши давлат университети, Ургенч давлат университети, Тошкент автомобил йўллар институти, Тошкентдаги Турин Политехника университети, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Қуёш энергияси халқаро институти  MIRSOLAR LTD, Андижон табиатни муҳофаза қилиш қўмитасидан вакиллар иштирок этмоқдалар.

Маълумотларга қараганда, табиий ёқилғи-энергия ресурсларидан фойдаланиш суръати бугунги кундагидек давом этадиган бўлса, сайёрамиз бўйича нефт захиралари кўпи билан 55-60, табиий газ 70-75, кўмир эса 150-160 йилга етади.

Лойиҳа 3 йил (2016-2019)га мўлжаллангани ҳолда, унинг мақсади: Ўзбекистондаги олий таълим муассасалари, саноати экологик ва энергия муаммоларини маҳаллий ва минтақавий даражада ҳал қилишга эга бўлган қайта тикланувчи энергия манбалари ва барқарор атроф-муҳит соҳасидаги мутахассис – муҳандиснинг янги профилини яратиш бўлиб, лойиҳа ўз навбатида қуйидаги вазифаларни бажаришни талаб қилади: Ўзбекистон ҳамкор ОТМ ларида (ҚарДУ, УрДУ, АДУ, ГулДУ, ТАЙИ, ТУПУ) қайта тикланувчи энергия манбалари ва барқарор атроф-муҳит соҳасида мавжуд бўлган магистрлик дастурларини янгилаш, қайта ишлаб чиқиш ва европанинг ECTS тизимидаги янги магистрлик дастурини киритиш; Барқарор атроф-муҳит ва қайта тикланувчи энергия ҳолатини баҳолаш учун лабораториялар ташкил этиш. Ўзбекистондаги олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчиларини қайта тикланувчи энергия манбалари ва барқарор атроф-муҳит соҳасида салоҳиятини ошириш; Қайта тикланувчи энергия манбалари ва барқарор атроф-муҳит бўйича, маълумот ва ахборотларни етказишни такомиллаштириш бўйича давлат ташкилотлари, корхона ва таълим муассасаларида ўқув семинарларини ташкил этиш, таълим-инновация ҳамда илмий –тадқиқот ишларини ривожлантиришдан иборат.

 

Юқорида зикр қилинган тахлилдан куринадики, ҳозирги пайтда ер юзида аҳоли сонининг йил сайин ошиб бориши ва ўз навбатида энергияга бўлган талабни кучайиши, фан-техниканинг тез суръатларда ривожланиб бориши, ижтимоий-иқтисодий, экологик ҳамда энергетик муаммоларни вужудга келишига сабаб бўлар экан. Бу эса ўз навбатида дунё мамлакатларида, хусусан республикамизда ҳам қайта тикланувчи энергетиканинг янада жадал ривожланишига замин яратади.

 

Гулруҳ Жўраева,

                                                  Ўзбекистон экологик ҳаракати Қашқадарё       

                                                 вилояти ҳудудий бўлинмаси координатори                                       

 

 

29683839_1621578764613938_8416605169946397353_n

ҚОРАСУВ СУВ ОМБОРИДА ТУРНАЛАР “САЙЛИ” ДАВОМ ЭТАЯПТИ

Пайариқ ва Жомбой туманлари чегарадош ҳудуддаги Қорасув сув омборига турналар келиб қўнмоқда. Улар иссиқ ўлкалардан ватанига қайтаётиб, шу ерларда тўхтаб дам олишни маъқул кўришмоқда.

29597821_1622675617837586_2297544724252881055_nБу ҳақда Ўзбекистон қушларни муҳофаза қилиш жамияти аъзоси, биология фанлари номзоди Наталья Мармазинская ўзининг “Facebook”даги саҳифасида маълум қилди.

Мутахассиснинг таъкидлашича, турна ва кўплаб бошқа турдаги қушлар ҳар йили миграция давомида шу ҳудудда тўхтаб ўтишади. Уларни бу ерда асосан февралнинг охиридан бошлаб апрелнинг сўнгги кунларигача кўриш мумкин. Жорий йилда бу ҳудудда мутахассилар бир кунда қушларнинг 45 турини қайд қилишган.

29792908_1625356980902783_6708116141799112704_n– Қорасувга турналарнинг уч тури учиб келади, улардан бири – стерх турнаси камёб бўлиб, бир неча, шу жумладан бизнинг давлатимизда “Қизил китоб”га киритилган, – дейди биз билан суҳбатда Наталья Мармазинская. Биз «бёрдвотчинг», яъни қушларни кузатиш, санаш ва ўрганиш жараёни давомида бир кунда 3 мингга яқин турна учиб келганини қайд қилдик. Шунингдек, қушлар орасида лойхўраклар, йиртқич қушлар ва бошқаларни ҳам учратдик.

21432942_1622670434504771_2202744524181213333_nМутахассиснинг таъкидлашича, бу ерда бошқа табиат шайдолари учун ҳам бёрдвотчингни йўлга қўйиш мумкин. Бироқ бунда жуда эҳтиёткорлик билан иш кўриш керак. Жумладан,  қушларни шовқин чиқармасдан, атроф-муҳитни ифлослантирмасдан, камида 500 метр наридан туриб кузатиш лозим.

Манба: https://zarnews.uz