табиат ресурс

ТАБИАТ РЕСУРСЛАР ҲАҚИДА НИМАЛАРНИ БИЛАСИЗ?

Илмий-техника тараққиёти, ахолининг тез кўпайиши, ишлаб чиқариш тармоқлари ва транспортнинг ривожланиши, инсоннинг табиатга ва унинг ресурсларига бўлган таъсирини йилдан-йилга ошириб бормоқда, яъни инсон ва табиат ўртасидаги ўзаро муносабатлар муаммолари янада мураккаблашмоқда. Жаҳоннинг барча катта-кичик минтақаларида ўзига хос экологик муаммолар вужудга келган. Шу сабабли бугунги кунда табиат ресурсларидан оқилона фойдаланишни, яъни бу ресурслардан тежамкорона фойдаланиш, уларнинг кўпайтириш ва тиклашга қаратилган тадбирларни режаси ва мақсадли равишда амалга ошириш лозим. Инсон ўзининг ҳаётий эҳтиёжи учун зарур бўлган озиқ-овқат, кийим-кечак, ёқилғи энергия хом- ашёларини мехнат фаолияти орқали табиатдан олади. Шу боисдан табиат ва унинг ресурслари инсоннинг ҳаётий ва хўжалик фаолияти учун асосий манбадир. Табиий ресурслар бирор бир табиат ҳодисасига мансублиги, фойдаланиши ва бошқа хусусиятларига кўра бир-биридан фарқланади ва тасниф қилинади.

Табиий ресурслар тугайдиган ва тугамайдиган ресурсларга бўлинади. Тугайдиган ресурслар ўз навбатида тикланадиган ва тикланмайдиган ресурслардан иборат.

Тикланмайдиган ресурсларга мутлақо тикланмайдиган (тошкўлиев, нефть ва б.ш) ёки фойдаланишга нисбатан ниҳоят секин тикланадиган, (торф, кўпкина чўкинди жинслар) ресурслар киради. Шу сабабли тикланмайдиган ресурсларни қазиб олиш, қайта ишлаш ва фойдаланишда тежамкорлик талаб қилинади.

Текланадиган табиий ресурсларга, тупроқ, ўсимлик, хайвонот дунёси, шунингдек минерал ресурсларнинг айрим турлари киради. Бу ресурслардан фойдаланиш жараёнида табиий шароитлар ўзгартирилмаган ҳолларда қайта тикланади. Табиий шароитларнинг ўзгартирилиши қайта тикланиш жараёнларини секинлаштиридаи ёки бутунлай тўхтатиб қўяди. Шу сабабли тикланадиган табиий ресурслардан фойдаланишда уларнинг тикланиш суратлари албатта эътиборга олиниши керак. Акс ҳолда тикланадиган табиий ресурслар тикланмайдиган ресурслар тоифасига ўтиши мумкин. Масалан, ҳайвонлар ёки ўсимликларнинг батомом йўқотилган айрим турларининг эндиликда тиклаш имконияти йўқ. Тугаллайдиган табиий ресурсларга сув, иқлим ва коинот ресурслари киради. Ушбу ресурслардан қанча фойдаланилганда ҳам уларнинг миқдори камаймайди, лекин ишлаб чиқариш жараёнлари туфайли улар ифлосланиши ва сифати жиҳатдан фойдаланиш имкониятларини йўқотиши мумкин. Шу туфайли тугамайдиган табиий ресурсларини муҳофаза қилиш тадбирлари, уларнинг сифат жиҳатдан ёмонлашувига қарши курашга йўналтирилмоғи лозим.

Гўзалхон Артикова,  Фарғона вилоят ўлкашунослик музейи илмий ходими.

Гулноза Тўхтасинова, Фарғона вилоят Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси инспектори 

Фикр билдиринг

ёки
Сайтга кирганингиздан сўнг фикр билдириш имкониятига эга бўласиз