мусор

ЧИҚИНДИДАН ҚАЧОН ҚУТИЛАМИЗ?

    Йўлда кетаётганингизда кўча-кўйда, теварак-атрофингизда, ерга ташланган чиқиндиларни кўрганда, кайфиятингиз тушиб кетади. Музқаймоқ қоғози дейсизми, баклашка, қоғозлар, ҳар ерда ташлаб кетилган писта пўчоқларими, хуллас атрофдаги чиқиндиларни кўрган инсоннинг руҳиятига салбий таъсир қилмай қўймайди. Ваҳоланки, кўпгина шаҳар ва туманларда чиқиндилар муаммоси бугунги кунда ўз ечимини топаяпти. Чиқиндилар борасида тўпланиб қолган муаммоларни бартараф этиш бўйича, олиб борилаётган ишлар хусусида вилоят экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси йиғма ахборот – таҳлилий бўлими бошлиғи Хуршид Самадов билан суҳбатлашдик. Қуйида ушбу суҳбат билан танишасиз.

  Савол: Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун талабларини бузган қайси мансабдор шахс ёки фуқарога Ўзбекистон Республикаси “Маъмурий жавобгарлик тўғрисида”ги Кодекснинг қайси моддаларига асосан жарима солиниб ундириб олинади?

Жавоб: Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун талабларини бузган ҳар қандай фуқаро ва мансабдор шахсларга нисбатан атроф табиий-муҳитни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва уларни қайта тиклаш борасида атроф-табиий муҳитни муҳофаза қилишга оид барча қонун ва қонун ости норматив ҳужжатларни бузилиши натижасида, яъни, Ўзбекистон Республикасининг “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги, “Экологик назорат тўғрисида”ги, Ўзбекистон Республикасининг ер, сув, ўрмон, ер ости бойликлари тўғрисидаги, атмосфера ҳавосини, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ҳамда улардан фойдаланиш тўғрисидаги қонун талаблари бузилганлиги натижасида Ўзбекистон Республикаси “Маъмурий жавобгарлик тўғрисида”ги Кодекснинг 65-модда 2-қисми, 68-модда 1-қисми, 70-72 модда 1-қисми, 75-модда 2-қисми, 77-модда 1-қисми, 79-модда 1-2-қисми, 82-модда 2-қисми, 84-модда 1-қисми, 85-модда 1-қисми, 88-модда, 90-модда 1-қисми, 91-модда, 95-модда ҳамда 96-моддаларига асосан жарима солиниб ундириб олинади.

С. Бошқарма томонидан жойлардаги аҳоли яшаш пунктлари ҳамда дарё, сой, каналлар ва коллекторлар атрофида ноқонуний ташкил этилган чиқиндихоналар бўйича ўтказилган рейдлар давомида қандай камчиликлар аниқланди ва қандай чоралар кўрилди?

Ж: Бошқарма ходимлари томонидан жойлардаги аҳоли яшаш пунктлари ҳамда дарё, сой, каналлар ва коллекторлар атрофида ноқонуний ташкил этилган чиқиндихоналар бўйича ўтказилган рейдлар давомида жорий йилнинг ўтган даври мобайнида Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 22-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси “Чиқиндилар тўғрисида”ги қонунининг 15-моддаси талабларини бузган 182 та хуқуқбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 91, 95, 96 – моддаларига асосан 39 млн 382 минг сўм миқдорида маъмурий жарималар қўлланилди ва ундириб олинди. Қўлланилган маъмурий жариманинг 165 нафар фуқароларга нисбатан 30 млн 382 минг сўмни ҳамда 17 нафар мансабдор шахсларга нисбатан 9 млн 100 минг сўмни ташкил этади.

С: Ғалладан бўшаган майдонларда сомон ва куз пайтида хазонларнинг ёқилиши, дарахтларнинг ноқонуний кесилиши, кўп қаватли уйларнинг томларида очиқ аланга олдириб, битум эритиш ва ноқонуний равишда ихтио фауна ресурсларини овлаш бўйича ўтказилган рейд текширишлари давомида қандай камчиликлар аниқланди?

Ж: Ғалладан бўшаган майдонларда сомон ва куз пайтида хазонларнинг ёқилиши, дарахтларнинг ноқонуний кесилиши, кўп қаватли уйларнинг томларида очиқ аланга олдириб, битум эритиш ва ноқонуний равишда ихтио фауна ресурсларини овлаш бўйича ўтказилган рейд текширишлари давомида

жорий йилнинг ўтган даври мобайнида Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 47-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси “Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 24-моддаси талабларини бузган 61 нафар хуқуқбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 85, 86, 88 ҳамда 95-моддаларига асосан 14 млн 282 минг 160 сўм миқдорида маъмурий жарималар қўлланилди ва ундириб олинди. Қўлланилган маъмурий жариманинг 46 нафар фуқароларга нисбатан 9 млн 114 минг 960 сўмни ҳамда 15 нафар мансабдор шахсларга нисбатан 5 млн 167 минг 200 сўмни ташкил этади.

С: Хўжалик юритувчи субъектларнинг атроф-муҳитнинг ифлослантирувчи манбааларида ўтказилган мониторинг кузатувлари жараёнида қандай ижобий ёки салбий ҳолатлари кўзга ташланди?

Ж: Жорий йилнинг ифлослантирувчи манбалар мониторинги бўлими томонидан вилоятдаги мавжуд 28 та хўжалик юритувчи субъектларнинг  атроф-муҳитни ифлослантирувчи манбааларида мониторинг назорати ўтказилиб, 278 та манбадан, жумладан атмосфера ҳавоси бўйича 157 та, оқова сув бўйича 92 та, тупроқ ифлосланиши бўйича 29 та манбадан намуналар олиниб, жами 1796 та, шундан атмосфера ҳавоси бўйича 759 та, оқова сув бўйича 792 та, тупроқ ифлосланиши бўйича 245 та кимёвий таҳлиллар ўтказилди. Ўтказилган кимёвий таҳлиллар натижасида аниқланган қонунбузарликлар ҳолати юзасидан 10 нафар мансабдор шахсларга ва фуқароларга нисбатан 3 миллион 10 минг сўмни, шундан атмосфера ҳавоси бўйича 6 та 1 миллион 722 минг сўм миқдорида, оқова сув бўйича 3 та 1205,68 минг сўм, тупроқ ифлосланиши, чиқиндиларни жойлаштириш бўйича 1 та 172,24 минг сўм миқдорида маъмурий жарима қўлланилиб, ундириб олинди. Шунингдек, 5 млн 717 минг 20 сўмлик қўшимча компенсацион тўлов сўммаси ҳисоблаб ундириб олинди.

мусор1   Жорий йилнинг биринчи ярим йиллиги давомида вилоятдаги мавжуд очиқ сув ҳавзаларининг ифлосланиши бўйича Кашкадарё, Оқсув, Танхоз, Яккабоғ, Шимолий ва Жанубий коллекторлар ҳамда Талимаржон, Чимқўргон, Пачкамар сув ҳавзалари сувларидан намуналар олиниб, кимёвий таҳлил қилиб борилди. Тахлиллар натижаси бўйича Қашқадарё дарёсининг бошланиши (Варганза) постида минерал тузлар миқдори 327,0 мг/л ни, Муборак постида 1536,0 мг/л ни ташкил этмоқда. Минерал туз микдорининг ортиб бориши Варганза пости билан Муборак пости оралиғида Қашқадарё дарёсига ушбу ҳудуддан оқиб ўтувчи зовур ва сойлардаги минерал туз миқдори юқори бўлган сувларнинг келиб қўшилиши натижасида содир бўлади.

С: Чиқиндиларни ташиш, жойлаштириш, сақлаш, қайта ишлаш борасида кейинги пайтда олиб борилаётган амалий ишлар нималардан иборат? Бу борада камчиликка йўл қўяётган корхона, ташкилотлар хусусида тўхталиб ўтсангиз?

Ж: Бошқарма томонидан жойлардаги барча туман ва шахар аҳоли яшаш пунктлари ҳамда дарё, сой, каналлар ва коллекторлар атрофида ноқонуний ташкил этилган чиқиндихоналар бўйича назорат ўтказиш бўйича бошқарманинг 2018 йил 6  январдаги буйруғи ишлаб чиқилиб, мазкур буйруғ асосида доимий рейдлар олиб борилмоқда. Аниқланган ҳолатлар бўйича камчиликларни бартараф этиш ва келгусида қайта содир этмаслик мақсадида тарғибот-ташвиқот ишлари олиб бориляпти. Ўтказилган назорат давомида Шаҳрисабз, Яккабоғ, Чироқчи ва Қарши шаҳрида 142 та чиқиндилар ноқонуний жойлаштирганлиги аниқланиб, 258 тоннага яқин чиқиндилар жойлардаги марказий чиқиндихоналарга чиқартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Таркибида симоб моддаси бўлган лампалар ва приборлардан фойдаланиш ва уларни фойдали равишда ишлатиш корхоналари фаолиятини тартибга солиш тўғрисида”ги 2000 йил 23 октябрьдаги “Симобли лампаларнинг ишлатилиб бўлган ресурсларини тўплаш ва уларни утилизация қилишни ташкил этиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги, 2011 йил 11 сентябрьдаги қарорлари  ижроси юзасидан мониторинг олиб борилиб, 7740 дона хар хил турдаги таркибида симоб моддаси бор бўлган яроқсиз лампа ва приборлар аниқланди. Мониторинг даврида таркибида симоб моддаси бўлган яроқсиз лампа чиқиндиларни демиркулизация қилиш учун Қарши шаҳар “Эко баланс технология” МЧЖ га топширтирилди.

Бошқарма ходимлари томонидан 2018 йилнинг ўтган даври мобайнида Қарши Нефт база масъулияти чекланган жамиятида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 4 сентябрдаги “Ишлатилиб бўлган техник мойларни топшириш, йиғиш, ҳисоб-китобларини амалга ошириш, сақлаш ва ташиш тартиби ҳақидаги Низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги Қарори ижроси юзасидан назорат ишлари олиб борилди. Бунинг натижасида Қарши Нефт база масъулияти чекланган жамияти томонидан 7,2 тонна миқдорида ишлатилган мой қабул қилинган.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 27 октябрдаги “Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида давлат ҳисоби ва назоратини олиб бориш тартиби тўғрисидаги Низомни тасдиқлаш ҳақида”ги Қарори ижроси юзасидан жойларда 35 та хўжалик субъектларида мониторинг олиб борилиб, тўпланган 29 тонна чиқиндилар миқдори чамалаш йўли билан аниқланди ва тегишли кўрсатмалар берилди.

Вилоятдаги мавжуд барча кадастр объектлари, қаттиқ маиший ҳамда қурилиш чиқиндиларини кўмиш полигонлари, фойдаланиб бўлингандан кейин кўмиб ташланадиган кул тўплаш ва кўмиб ташланадиган шлам тўплаш жойлари, хавфли чиқиндиларни сақлаш, заҳарли кимёвий чиқиндиларни ва саноат чиқиндиларни кўмиш жойлари, шунингдек, чиқиндиларни утилизация қилиш жойларини тўлиқ хатловдан ўтказилди. Чиқиндиларни йиғиш майдончаларида уларни жойлаштириш ва сақлаш жараёнини атрофлича ўрганиб борилмоқда ва аниқланган камчиликлар бўйича тегишли тартибда тарғибот-ташвиқот ишлари олиб борилмоқда.

Чиқиндиларни жойлаштириш ва сақлаш жараёнида юзага келаётган муаммоларни самарали ечимини топиш бўйича Республика қўмитаси билан ҳамкорликда ишлар амалга оширилмоқда.Очик турдаги автотранспорт воситаларида чиқиндиларни ташиш вақтида юк устини махсус қоплама билан мажбурий ёпишни жорий этиш бўйича назорат ишларини ташкил этилган.

Ўтказилган рейдлар давомида чиқиндиларни ташиш қоидаларини бузганлиги учун 7 нафар фуқарога нисбатан маьмурий чоралар қўлланилди.

Қаттиқ маиший чиқиндилар ҳамда саноат чиқиндиларини кўмиш ва утилизация қилиш жойлари давлат кадастри маълумотлар базаси яратилган бўлиб, ҳар чорак якуни бўйича чиқиндихонага жойлаштирилган чиқиндилар миқдори маьлумотлар кадастри киритиб борилмоқда.

  С: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 21 декабрдаги, “Дарё ўзанларини тозалаш ва қирғоқларини мустаҳкамлаш ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида”ги Қарори ижроси бўйича ҳамкорликдаги кунлик рейдлар давомида фуқаро ва мансабдор шахсларнинг қандай қонунбузилишларга йўл қўйганликлари аниқланди?

Жавоб: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 21 декабрдаги, “Дарё ўзанларини тозалаш ва қирғоқларини мустаҳкамлаш ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида”ги Қарори ижроси бўйича ҳамкорликдаги кунлик рейдлар давомида жорий йилнинг ўтган даврида Ўзбекистон Республикаси “Ер ости бойликларини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 33-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 15,18,47-моддаси талабларини бузган 31 та хуқуқбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 70, 95, ҳамда 701-моддаларига асосан 17 млн 585 минг 800 сўм миқдорида маъмурий жарималар қўлланилди ва ундириб олинди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 7 апрелдаги қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасидаги сув омборлари ва бошқа сув ҳавзалари, дарёлар, магистраль каналлар ва коллекторларнинг, шунингдек, ичимлик сув ва маиший сув таъминотининг, даволаш ва маданий-соғломлаштиришда ишлатиладиган сув манбаларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари ҳақида”ги Низом талбаларидан келиб чиқиб Қашқадарё дарёсининг муҳофаза зоналарида 6 маротаба рейд ўтказилиб, аниқланган қонунбузилишлар юзасидан 2 нафар фуқарога нисбатан 516 минг 720 сўм миқдорида маъмурий жарима қўлланилиб ундириб олинди. Назорат ишлари давом этмоқда.

 С:Расмий веб-сайт ва “Facebook” ижтимоий тармоғига қандай мурожаатлар келиб тушди улар асосида ўтказилган тезкор рейдлар натижалари нималардан иборат?

Ж: Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табий ресурслардан оқилона фойдаланиш соҳасидаги экологик маданиятни ошириш, бу жараёнга нодавлат нотижорат ташкилотларини кенг жалб қилиш, расмий веб-сайт ва “Facebook” ижтимоий тармоғидан унумли фойдаланишдан иборат. Бундан ташқари бошқарма фаолиятини оммавий ахборот воситаларида кенг ёритиш ҳамда унинг самарадорлигини кузатиб бориш, фуқороларнинг ҳуқуқий ва санитар-экологик саводхонлигини ошириш бўйича кенг кўламдаги ишларни ташкил қилиб бориш, умумтаьлим ва ўрта-махсус таьлим муассаларидаги ўқувчи- ёшларнинг экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш масалаларига кенг жалб қилиш ҳамда уларнинг экологик маданиятини ошириш. Халқаро экологик саналар ва улар доирасида олиб борилаётган фаолият юзасидан аҳоли хабардорлигини кузатиб, мониторинг қилиб бориш. Қашқадарё вилояти экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг оммавий ахборот воситалари ва жамоатчилик билан ишлаш фаолиятини янада такомиллаштиришга йуналтирилган ташкилий-хуқуқий, назорат-таҳлилий ва амалий тадбирлари ҳамда унинг дастурий вазифаларини самарали амалда қўллаш юзасидан 2018 йилга мўлжалланган иш режаси тасдиқланганган бўлиб, ушбу бўйича амалий иш олиб борилмоқда.

                                          Гулруҳ ЖЎРАЕВА,

                                     Ўзбекистон Экологик ҳаракати Қашқадарё

                                      вилояти ҳудудий бўлинмаси координатори.

Фикр билдиринг

ёки
Сайтга кирганингиздан сўнг фикр билдириш имкониятига эга бўласиз