Category Archives: экотаълим

барс

4 октябрь – Бутунжаҳон ҳайвонларни ҳимоя қилиш куни

Бутунжаҳон ҳайвонларни  ҳимоя қилиш куни  1931 йилда Италияда  ҳар йили бўлиб ўтадиган ҳайвонларни ҳимоя қилиш масалаларига қаратилган  конгрессда қабул қилинган бўлиб, мақсад инсоният эътиборини тобора йўқолиб бораётган биохилма-хиллик муаммосига қаратиш эди. Афсуски орадан салкам бир аср вақт ўтишига қарамай, мазкур муаммо ўз ечимини топмай, тобора кескинлашиб бормоқда. 4 октябрь эса барча ҳайвонларнинг ҳимоячиси бўлган  католик авлиё Франциск Ассизск хотирасига танланган. 1979  йили  Папа Иоанн Павел II  расмий равишжа  авлиё  Франциск Ассизскни экологлар  ҳимоячиси деб атаган эди.  Унинг номи билан халқаро мукофот таъсиси этилган бўлиб, у билан ҳар йили табиат муҳофазасига ўзининг улкан ҳиссасини қўшган  инсонлар тақдирланадилар.  Мазкур кунни нишонлашдан мақсад:

- барча жонзотларни асраб-авайлаш ва уларни кўпайтиришга ҳисса қўшиш;

- инсонларнинг ҳайвонларга нисбатан меҳр-муҳаббатини қўллаб-қувватлаш;

-  ҳайвонларга инсон ҳаётидаги ўрнини қадрлаш;

-ҳайвонлар инсониятни маънан бойитаётганлиги учун, меҳрга ўргатаётганлиги учун улардан миннатдор бўлиш. Ҳозирда мазкур кун дунёнинг 60 дан  ортиқ мамлакатларида кенг нишонланади.

Бугунги кунда жуда ҳам кўпчилик ҳайвонлар инсон ёрдамига муҳтождир. Ҳар йили юз миллион ҳайвонлар ишлаб чиқариш қурбонига айланишади. Шулардан бири мўйначилик соҳасидир. Эндиликда табиий мўйнанинг ўрнини унинг муқобили билан алмаштириш вақти аллақачон етиб келди.  Ўзбекистон ҳудудида бугун сайғоқлар шохлари учун деярли қириб битирилди, ноқонуний ов оқибатида  бухоро буғуси Хонгул, жайрон, қор қоплони, Туркистон силовсини, қулон йўқолиш арафасида, олиб чиқиб кетишга расмий равишда рухсат берилганлиги сабабли чўл тошбақасининг сони кескин камайиб кетди. Фуқароларнинг табиатга нисбатан нодонларча муносабати туфайли шаҳарларимиздан сассиқпопишак, суфитурғайлар йўқолиб кетди, оддий чумчуқ, мусичалар сони кескин камайди.

Ҳозирда республикамизда 732 та умуртқали ва 14900 тага яқин умуртқасиз ҳайвонлар бўлиб, улар ичида  109  турдаги сутэмизувчилар, 468 турдаги қушлар, 60 турдаги  судралиб юрувчилар, 3 та сувда ва қуриқликда яшовчи, 92 та тур балиқ, 11000 та ҳашаротлар, 223 турдаги моллюсклар, 61 турдаги халқасимон қуртлар, 1179 турдаги думалоқ ва 533 турдаги яси, 850 турдаги оддий қуртлар мавжуд.  Шулардан Ўзбекистон Қизил китобига 184 хил жониворлар киритилган бўлиб, мазкур рўйхат йилдан йилга кенгаймоқда. Албатта республикамизда ҳайвонот ва ўсимлик дунёсини муҳофаза қилишда 8 та қўриқхона, 2 та  миллий боғлар, 9 та давлат буюртмахоналари ва “Жайрон” экомаркази фаолият юритмоқда. Аммо бу жуда ҳам камдир.  Мамлакатимизда қўриқхоналар сонини ошириб, аҳолининг экологик онгини ошириш, экологик маданиятини шакллантириш борасида кенг кўламли ишларни амалга ошириш, ҳайвонот  ва ўсимлик дунчига зарар етказганлар учун кескин жазо чоралари кўриш лозим.

Н.ҚОСИМОВА

 

720_460_80_2495977360

Озон қатламини муҳофаза қилишда ёшларнинг ўрни

Ҳозирги кунда ҳар қандай экологик муаммо глобал муаммо бўлиб, бутун дунёга ўз таъсирини кўрсатмоқда. Масалан, Орол муаммоси ёки Чернобилдаги ҳалокат оқибатлари сайёрамизнинг турли чеккаларида акс-садо бермоқда. Чанг бўронлари, ёғин миқдорининг камайиши, ёзги ҳароратининг кўтарилиши Орол денгизи саёзланишининг натижасидир. Бутун жаҳон шу муаммоларни ҳал қилишга ўз ҳиссасини қўшишга ҳаракат қилмоқда, чунки минтақада мавжуд бўлган ҳар бир «қизғин экологик нуқта» ўта исиш ва кутилмаган ойларда ўнглаб бўлмас ўзгаришларга олиб келиши мумкин. Келиб чиқаётган муаммоларда инсонларнинг ҳам айби бор. Бу муаммолар антропоген муаммолар деб аталади, яъни улар инсон фаолияти билан боғлиқдир. Энг қўрқинчли муаммолардан бири бу ачинарли натижаларга, офатга олиб келадиган атмосферада мавжуд бўлган озон қатламининг емирилишидир. Ҳозирда содир бўлиб турган иқлимий ўзгаришлар, одамларда иммунитет пасайиши, кўплаб касалликларнинг пайдо бўлишида сезилиб турибди ва бу ҳали охири эмас. Айтиб ўтган муаммолар ва уларни ҳал қилиш йўллари тўғрисидаги маълумотларни замондошларимизга айтиб бериш лозим. Шу масаланинг тарихи, озон, унинг хусусиятлари, «озон туйнуклари», озон қатламини ҳимоя қилиш бўйича халқаро ҳамжамиятлар фаолияти ва бошқа масалалар тўғрисида Фарғона вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси томонидан 16-сентябр Бутунжаҳаон озон қатламини ҳимоя қилиш кунини нишонлаш хафталиги давомида бир қанча тарғибот ташвиқот ишлари олиб борилмоқда. .

1496531472_eb6e09aae81fede5e3d6a0d3a1b1388b_603x325 Бутун дунёда бўлганидек, мамлакатимизда ҳам мазкур сана “Озон қатламини муҳофаза қилмоқдамиз” шиори остида нишонланмоқда. Ўзбекистон жаҳон ҳамжамиятининг бошқа мамлакатлари қаторида сайёрамизнинг озон қатламини сақлаб қолиш фаолиятига ўз ҳиссасини қўшмоқда.

2018 йил 7 сентябрь куни Фарғона вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ҳамда Ўзбекистон Экологик ҳаракати Фарғона вилоят ҳудудий бўлинмаси билан  ҳамкорлигида, Фарғона шаҳридаги “Парвоз” номидаги 40-сонли махсус умумтаълим мактабида, Халқаро озон қатламини  ҳимоя қилиш куни ва мазкур Конвенциясининг       31 йиллигига бағишланган давра суҳбати ўтказилди.

Давра суҳбатида, вилоят Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси, Ўзбекистон Ёшлар қаноти вилоят Кенгаши, Миллий тикланиш демократик партяси вилоят Кенгаши, ФЖШМҚ вилоят бўлимлари ходимлари, олий таълим ва ўрта махсус муассасалари талабалари ҳамда оммавий ахборот воситалари ҳодимлари иштирок этишди.

Ушбу тадбирни ўтказишдан кўзланган асосий мақсад  озон қатламининг атроф-муҳит ва аҳоли саломатлигини ҳимоя қилишдаги ўрни, озонни емирувчи моддаларни ишлаб чиқариш ва истеъмолини қисқартириш борасида ёшларнинг хабардорлигини ошириш, Бугунги кун ёшларининг экологик маданий савиясини, экология борасида уларнинг билим ва иқтидорларини, масъулиятларини мунтазам ошириб бориш, Озон қалами хақида тушунчалар бериш ҳамда атроф муҳит ва инсон саломатлигининг муҳофазаси масалаларидаги фаоллигини жонлантириш экологик муаммоларни ечиш ҳамда аҳоли саломатлигини яхшилашга йўналтирилган ёшлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш, ёшлар ўртасида экологик маданиятини ошириш борасида тезкор механизимларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш режаларини ишлаб чиқиш , ёшларни экологик ҳуқуқ ва мажбуриятлари қай тарзда амалга оширилиши тўғрисида маълумот беришдан иборат. Бу борада давра суҳбатида ўқувчиларга батафсил маълумот берилди.

Давра суҳбатида кун тартибидаги масала 16 сентябрь Халқаро озон қатламини муҳофаза қилиш куни юзасидан батафсил маълумот берилди.

Дастлаб тадбирда,  Фарғона шаҳридаги 40-сонли “Парвоз” махсус умумтаълим мактабининг физика фани ўқитувчиси Зокирова Умида Абдурайимовна ўқувчиларни экологик сана билан таништирди ҳамда унинг аҳамияти хусусида мулоҳазалар билдирди.

Мамлакатимизда «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги ва «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонунлари амал қилади. Мазкур қонунларда 19 ва 20 моддалар мавжуд бўлиб, улар озон қатлами муаммосига бағишланган. «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 19 моддасида озонни емирувчи маҳсулотларни эксплуатация ва таъмир қилувчи корхона, ташкилот ва муассасалар уларни рўйхатга олиш ҳамда озонга зарар етказмайдиган маҳсулотлар билан алмаштиришни таъминлашлари лозимлиги белгиланган. «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 20 моддасида айтилишича, «халқаро келишувларга мувофиқ вазирликлар ва бошқармалар, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, якка шахслар озон қатламига салбий таъсир кўрсатувчи кимёвий моддаларнинг ишлаб чиқарилиши ва ишлатилишини қисқартириши ҳамда келажакда бутунлай тугатиши лозим».

 

Маълумки, озон қатламини муҳофаза қилиш тўғрисидаги Вена конвенцияси 1985 йил 22 март куни Вена шаҳрида қабул қилинган. Бунинг энг эътиборли жиҳати шундаки, 1987  йил 16 сентябр куни ушбу Конвенцияга биноан Монреаль протоколи имзоланган. Мазкур протоколга асосан жаҳон ҳамжамияти хлорфторуглеводород (ХФУ) ва бошқа озон қатламини емирувчи моддаларни ишлаб чиқариш ва кескин қисқартириш мақсадида бирлашдилар. Озон қатламини муҳофаза қилишга асос бўлувчи глобал ташаббуслар, Вена конвенцияси ҳамда Монреаль протоколини амалга ошириш юзасидан Ўзбекистон Республикасида олиб борилаётган фаолият натижалари хақида Ўзбекистон  Экологик ҳаракати  Фарғона вилоят ҳудудий бўлинмаси координатори Гулноза Тўхтасинова  маъруза қилди. У йиғилганларга лойиҳанинг мақсад ва вазифалари, ундан кутилаётган натижалар ҳақида қисқача маълумот берди.

-                     Мамлакатимизда халқаро мажбуриятлардан келиб чиққан ҳолда, қатор тадбирлар амалга оширилмоқда, — деди вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш бўлими мутахассиси Света Исроилова — ушбу тадбирларнинг мазмун моҳияти озон емирувчи моддалардан босқичма босқич қисқартириш, ҳамда озон учун хавфсиз бўлган маҳсулотларга ўтиш масалаларини қамраб олади.

Тадбир давомида 40-мактабнинг 8 В-синф ўқувчиларидан Акмал Исроилов, Шухрат Пулат, Абдуллаева Шаҳзода, Малика Набиевалар фаол қатнашиб, узларининг фикр мулоҳазаларини айтиб ўтишди.

Анжуман озон қатламини муҳим аҳамияти борасидаги қизғин суҳбатлар ва бахс мунозараларга бой бўлди.

Давра суҳбати давомида экологик муаммолар, уларнинг ечимлари, ёшларни экологик маданиятини янада кучайтириш ҳусусида фикр-мулоҳазалар юритилди.

Давра суҳбатида иштирокчилар ўзининг қизиқтирган саволларига маърузачилар томонидан батафсил маълумот олдилар

Тадбирнинг асосий мақсадидан келиб чиқиб, шуни айтишимиз мумкунки, ультрабинафша нурларининг инсон саломатлиги, умуман табиатга салбий таъсири ва бунда озон қатламининг ўрни ҳақида  кичик ёшдаги иштирокчилар ҳам етарли билим ва маълумотларга эга бўлдилар.

Гулноза Тўхтасинова

 

262A0110

“АХБОРОТ ХИЗМАТЛАРИ ВА ОАВ: СУВДАН ОҚИЛОНА ВА САМАРАЛИ ФОЙДАЛАНИШ МАВЗУСИНИ ЁРИТИШДАГИ ҲАМКОРЛИК

Мавзусида  12-13 сентябрь кунлари Тошкент  ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизацилаш институтида  Марказий Осиё минтақавий экологик маркази томонидан ташкил этилган Инновация ва илмий тадқиқотлар кластерида Европа Иттифоқининг  «Ўзбекистоннинг қишлоқ жойларида сув ресурсларини барқарор бошқариш» лойиҳасининг бир қисми бўлган «Ўзбекистонда сув ва атроф-муҳит масалалари бўйича  саводхонликни ошириш ҳамда ҳамкорликни ривожлантириш (UzWaterAware) » йўналишида семинар-тренинг  бўлиб ўтди. Асосий мақсад- бугунги кундаги долзарб  бўлган чучук сувни тежаш ва ундан оқилона фойдаланиш масалалари борасидаги ахборотни тарқатишда мувофиқ ташкилотлар ахборот хизматлари ва журналистлар ўртасида ҳамкорликни ўрнатишдан иборат.

262A0161Шоҳиста Зокирова, Тошкент шаҳар Экология ва атроф-муҳит муҳофазаси қилиш бошқармаси мутахассиси:

-          Тренинг ҳам ахборот хизматларининг ходимлари ҳам журналистлар учун фойдалидир. Чунки бугунги кунда долзарб бўлган ичимлик суви муаммосини тежаш ва ундан оқилона фойдланиш масаласи бутун жаҳонни ташвишга солмоқда. Афсуски, жамиятимизда айнан сувдан фойдаланиш маданияти тўлиқ шаклланмаганлиги боис ҳануз сувни кўплаб исроф қилиш ҳолатларини кўришимиз мумкин. Тренингда ахборот хизматлари ходимлари ва журналистлар ўртасида мазкур долзарб муаммони биргаликда ҳал қилиш, аҳолини бу борадаги ахборот билан таъминлашда стратегияни ишлаб чиқиш масалалари кўтарилмоқда. Ўйлайманки, мазкур ҳамкорлик ОАВ томонидан ушбу муаммони кенгроқ ёритишга туртки бўлади.

262A0097

Марказий Осиё давлатлари аҳолисининг сувга бўлган талаби асосан трансчегаравий дарёлар – Амударё ва Сирдарё ҳисобига қондирилади. Кузатишларга қараганда, 2020 йилга бориб иқлим ўзгариши, глобал ҳароратнинг ошиши туфайли мазкур дарёларни сув билан таъминлаётган музликлар захирасининг 15–20 фоизга камайиши кутилмоқда. Тоғ музликлари ҳажми йилига 0,2–1 фоиз атрофида камайиб бораётгани, тоғ дарёлари ҳавзаларида қор захиралари тобора қисқараётгани фикримизнинг исботидир. Иқлим ўзгариши туфайли минтақамизда ёз фаслига хос давр чўзилади. Ўз навбатида, қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш меъёри 2030 йилга бориб ҳозиргидан 5 фоизга, 2050 йилга бориб 7–10 фоизга ва ниҳоят 2080 йилга бориб 12–16 фоизга ошади. 262A0132Бинобарин, табиатга муносабат, жумладан, сув ресурсларидан оқилона, тежаб-тергаб фойдаланиш янада муҳим масалалардан бирига айланади. Сувсизлик муаммоси қишлоқ хўжалигига, қолаверса, иқтисодиётнинг бошқа соҳаларига катта зарар етказиб, шу заминда яшаётган кишиларни жиддий синовларга дучор этиши мумкин.

262A0094Тренингни Ижтимоий тизимларни стратегик бошқариш Институти стратегик ривожлантириш бўйича директори Андрей Бойцов олиб борди. Икки кун давомида қатнашчилар ижтимоий фикрни шакллантиришда  мавсумий маркетинг усулларини қўллаш, ОАВ учун ахборот хизматлари билан ҳамкорлик масалалари, сувдан фойдаланиш ва уни тежаш бўйтча жамоатчилик фикрини шакллантириш борасидаги замонавий усуллар ҳақида тушунчаларга эга бўлишди. Тренинг давомида ўтказилган “Сувдан самарали ва оқилона фойдаланиш масалаларини стандарт равишда қабул қилиш. Ахборот хизматларининг ОАВ билан ҳамкорлик вазифаларини шакллантириш”, “ Сувдан оқилона фойдаланиш масалаларига доир ахборот хизматлари томонидан  ОАВ   учун янгилик яратиш жараёнининг моделлари” ни ишлаб чиқиш борасида ишбилармонлик ўйинлари ўтказилди.

Тренинг якунида қатнашчиларга сертификатлар топширилди.

Азиза АЛИМОВА

Суратлар муаллифи Аскар Якубов

17380

ОТ ҲАҚИДА 10 ТА ФАКТ

Инсониятнинг беминнат ёрдамчиси бўлган от 23 та давлатда илоҳий ҳайвон сифатида қадрланади. Асосан бу отсиз ҳаётини тасаввур қилаолмайдиган Шимолий Африка ва Яқин шарқ мамлакатларидир. Хаттоки Туркманистонда отни сўйиш ва гўштини ейиш тақиқланади, зеро от- ўзининг ақли, чиройлиги, меҳнатсеварлиги ва одамга нисбатан меҳрибонлиги туфайли ушбу мақомга эришиб, “Инсоннинг чин дўсти”га айланганлиги бежиз эмас. Бугун барчамиз от ҳақида кўплаб маълумотларга эгамиз. Аммо уларнинг ичида сиз билмаган 10 та факт бор. Демак, булар қуйидагилардир:

maxresdefault1.  60 миллион йил аввал пайдо бўлган  биринчи отни зоологлар  Эогиппус (Тонг оти) деб аташган. Унинг вазни 5 килограммдан сал ортиқ бўлиб, бландлиги 35 см. бўлган.  Эогиппуснинг олдинги оёқларида 4 та, орқа оёқларининг панжаларида 3 тадан бармоқ бўлган.

2. Бугунги кундаги ёввойи отлар, аслида хонаки бўлиб,  мустанглар  испанлар XVI асрда Америкага олиб келган отларнинг авлодларидир. Дунёдабиргина ёввойи от тури мавжуд, у ҳам бўлса  Ўрта Осиёда истиқомат қилувчи Приживальский отидир.

3. Эрамиздан 4000  йил илгари Узоқ Шарқда отларни эгаси билан бирга кўмишган.

4. Отнинг ёши унинг тишларига қараб аниқланади.

Vostochnyiy-goroskop-dlya-Loshadi-na-2017-god..

5.  Отлар ўртача  25–30 йил яшашади, Аммо Англиядаги оғир юк шовчи Билл лақабли от 62 ёшгча яшагани ҳақида ёзма маълумотлар мавжуд.Отнинг 1  йил умри инсоннинг 12 йил умри билан тенгдир.

6. Отнинг кўзлари кўпгина ҳайвонларникидан катта бўлиб, кўз олмаси бир биридан мустақил равишда ҳаракатлана олади.  Шунингдек отлар дунёни рангда кўришади.

 7. Отларнинг ҳид билишлари жуда кучлидир. Инсонлар каби уларга ҳам тинчлантирувчи ҳидлар ёқиб, қон ҳиди жуда ҳам асабийлаштиради.

8.  Дунёда 160 та от тури мавжуд.

9. Ҳиндлар отни самога тенглаштириб, оқ от Вишну худосининг ердаги сиймоси деб ҳисоблашади.

10. Отлар тутқинликни ёқтиришмайди, аммо мусиқани жуда севишади.

Н.ҚОСИМОВА

 

 

Инновационная Академия Самсунг в ТПКИТ_АЯ___

Технология и экология в «одном флаконе»

На сегодняшний день, мы очень часто обращаемся к теме образования, духовного облика современной молодёжи, её занятости и дальнейшей возможности для самореализации. Решение многих важных вопросов было обозначено в постановлении Президента Узбекистана «О совершенствовании деятельности Центра среднего специального, профессионального образования Министерства высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан», принятого 3 февраля 2018 года.

Тренинг для представителей ташкентских IT-колледжей__Однозначно, колледжам поставлены задачи на реформирование и обновление, это должно коснуться как содержания учебных программ, форм и методов в обучении, так и получения практических навыков в востребованных профессиях.

Очень в тему о предстоящих инновациях и реформах в профессиональном образовании оказались мероприятия, которые проходили 7 и 8 февраля в рамках круглого стола «Инновационные решения в профессионально-техническом образовании: опыт реализации II фазы Инновационной Академии Samsung» и тренинга для профильных колледжей Ташкента.

президиум_круглый стол_АЯ___Организаторами мероприятия выступили Региональный экологический центр Центральной Азии (РЭЦЦА) и Ташкентский профессиональный колледж информационных технологий (ТПКИТ) при поддержке Министерства высшего и среднего специального образования РУ и Экологического движения Узбекистана.

Стратегический социальный проект «Инновационная сервисная Академия Samsung» направлен на предоставление дополнительного образования учащимся колледжей, содействие в решении проблем занятости молодежи, а также на продвижение в стране новых стандартов подготовки квалифицированных кадров для сервисной сферы. РЭЦЦА и Экологическое движение Узбекистана в рамках проекта осуществляют повышение осведомленности преподавателей и учащихся о «зеленых» технологиях, энергоэффективности, ресурсосбережении и экологических подходах.

Тренинг для представителей ташкентских IT-колледжей_МДСледует отметить, что в данный момент свои наработки и достижения участники проекта: преподаватели и учащиеся колледжа представили в рамках II-ой фазы проекта «Инновационная сервисная Академия Samsung», который выполняется в период 2017-2018 годов.

– Символично, что результаты этого уникального для нашей страны образовательного проекта подводятся в 2018 году, объявленном в Узбекистане годом поддержки инновационных идей, технологий и активного предпринимательства, - прокомментировала директор Филиала РЭЦЦА в Узбекистане Шахноза Умарова. - Инновационная Академия Samsung была создана непосредственно на базе Ташкентского профессионального колледжа информационных технологий в 2015 году. И сегодня она представляет собой оборудованный комплекс, включающий тренинг-класс и две лаборатории для обучения студентов ремонту и обслуживанию современных мобильных устройств и цифровых телевизоровПроект вносит вклад в подготовку нового поколения выпускников, готовых к инновациям и развитию «зеленых» навыков. Ведь ремонт техники удлиняет ее жизненный цикл, предотвращает излишнее потребление природных ресурсов и снижает степень воздействия на окружающую среду.

Важно отметить, что ТПКИТ стал первым колледжем в Узбекистане, начавшим подготовку специалистов по ремонту и обслуживанию мобильных устройств и цифровых телевизоров. Согласитесь, что на сегодняшний день это очень востребованные профессии.

Лаборатория Инновационной Академии Самсунг в ТПКИТ_- В 2015-2016 годах в эксперименте по освоению двух новых профессий приняли участие две группы третьекурсников и педагоги. А в 2017 году еще 120 учеников колледжа. Преподавателям пришлось усовершенствовать и обновить учебные курсы, а учащимся продвинуться в освоении новых знаний, которым прежде в колледжах Узбекистана не обучали. Во второй фазе проекта в программу включена также разработка программного обеспечения для мобильных устройств, и мы продолжаем развиваться дальше, закрепляя знания в условиях лабораторной практики, – рассказал врио директора ТПКИТ по учебной части Дмитрий Ли.

Высокой экспертной оценкой были отмечены представленные во время круглого стола инновационные проекты «Живая книга» и «TASIX TUBE» учащихся ТПКИТ: Шахзода Ахмедова и Арслана Таджибаева, ребят, которые смогли осуществить свой творческий потенциал в рамках «Инновационной сервисной Академии Samsung».

Данный проект особенный, потому что он открывает возможности для обмена опытом, эффективными решениями в области среднего специального и профессионально-технического образования, лучшими практиками в IT-технологиях. А ещё он с успехом демонстрирует как экологические знания и навыки возможно учитывать в современном производстве и быту.

У учащихся в процессе обучения возникает очень много интересных идей о том, каким образом дать вторую жизнь казалось бы не нужной, сломанной вещи. Как можно использовать сломанный телефон? Оказывается в умелых руках он может превратиться в поилку для кошки или радио-няню.

По словам представителя Samsung Electronics Central Eurasia Берика Умарова: «На март 2018 года намечено финальное дооснащение лабораторий необходимым оборудованием, которое позволит усилить потенциальные возможности учащихся ТПКИТ в освоении новых специальностей. Было так же отмечено, что в рамках проекта запланирован технологический конкурс, в котором смогут представить свои инновационное проекты учащиеся всех технических и профильных колледжей Узбекистана. А победители отправятся на итоговый конкурс в Казахстан».

Наталья Шивалдов

велосипед

22 СЕНТЯБРЬ — БУТУНЖАҲОН АВТОМОБИЛСИЗ ЮРИШ КУНИ

Мазкур кунда барча автомобиль ва мотоцикл ҳайдовчиларига бир  кун бўлсада пиёда юриш тавсия этилади. Маълумки автоуловлардан чиқаётган ис газлари таркибига азот оксидалари, бензпирен,  қурғошин ва бошқалар киради. Ис газларини узоқ муддат ҳидлаган инсон заҳарланиши, турли хил нафас йўлларининг касалликлари билан касалланиши мумкин. Бундан ташқари автоуловларнинг кўпайиши иқлим ўзгаришига сабаб бўлаётган омиллардан биридир.

Автомобилсиз бир кун, яъни велосипедлардан фойдаланиш ёхуд пиёда юриш оз бўлсада сайёрамиз ҳавосинининг заҳарланишини камайтиради. Мазкур ғоя 1973 йилда пайдо бўлган бўлиб,  1994 йилда  Испаниянинг Толедо шаҳрида бўлиб ўтган «International Ciudades Accesibles» халқаро конференциясида эколог  Эрик Бриттон бундай акцияларни мунтазам равишда ўтказишга чақиради. “Автомобильсиз бир кун” акцияси илк маротаба Исландиянинг пойтахти Рейкьявик, Буюк Британиянинг Бате ва Франциянинг Ля Рошели шаҳарларида ўтказилади. 1995  йили ушбу кунни қўллаб- қувватлаш учун  World Car Free Days Консорциуми тузилади.  1997  йили Буюк Британияда  Environmental Transport Association ассоциацияси томонидан миллий кампания, 1998 йилда Францияда, 2000  йилда эса Европа Комиссияси томонидан барча Европа давлатларида бир ҳафта давомида ўтказилади. 2000 йилдан бошлаб “Автомобилсиз бир кун” акциялари  қатор дунё мамлакатларида ўтказилиб, кўпгина  жамоат ва давлат арбоблари шу куни ишга велосипедда йўл олишади.

Н. КОСИМОВА

149961

29 июль — Халқаро йўлбарс куни

-e1446398877553

Халқаро йўлбарс кунини нишонлаш 2010 йилда Санкт–Петербургда Ерда йўлбарсларни сақлаб қолишга бағишланган халқаро саммитда белгиланган эди.  Саммитда қатнашган Россия, Хитой, Малайзия, Вьетнам, Таиланд, Индонезия, Камбоджи, Непал, Ҳиндистон бангладеш, Бутан, Лаос давлатлари бир овоздан йўлбарслар истиқомат қиладиган ҳудудларни қаттиқ қўриқлаш лозимлигини таъкидлашди.  Халқаро йўлбарс кунини нишонлашдан мақсад  ҳамжамиятни йўлбарсларни йўқолиб кетаётганидан хабардор қилиш ва уларни ҳимоялаш йўлларини излашдир.

Protivostojanije_1

Ёввойи табиатда йўлбарсларнинг 9 тури истиқомат қилиб, шундан 3 таси инсоният томонидан бутунлай йўқ қилинган. Амур йўлбарси асосан Россия, Хитой ва Шимолий Корея ўрмонларида истиқомат қилиб, бугунги кунда 520 га яқин йўлбарс қолган холос. Амур йўлбарси барча йўлбарслар ичида энг йиригидир. Бенгал йўлбарси Покистон, Ҳиндистон, Бангладеш, Непал, Бутан, Мьянма давлатлари чангалзорларида истиқомат қилади. Ҳиндистон ҳукуматининг хабарига кўра мамлакат ҳудудида 3000 га яқин йўлбарс яшайди. Ҳиндистонда йўлбарсларнинг йўқолишига уларнинг териси учун ов қилиниши ва яшаш ҳудудларининг қисқариши сабаб бўлмоқда. Ҳиндихитой ва хитой йўлбарси асосан Камбоджа, Хитой, Лаос, Вьетнам ва Малайзия ҳудудида истиқомат қилади. Вьетнам ва Хитойда деярли барча йўлбарсларнинг ички органлари Хитой тиббиётида қўлланилганлиги сабабли ов қилиниши  оқибатида йўқолиб бормоқда. Малая ва суматра йўлбарсларининг соти атиги 400-500 та бўлиб, асосан яшаш ҳудудидаги ўрмонларнинг кўплаб кесилиши оқибатида йўқолмоқда. Ёввойи табиатда охирги хитой йўлбарси 1994 йилда отиб, ўлдирилган эди. Ҳозир дунё ҳайвонот  боғларида 59 дона Хитой йўлбарси қолган, холос.

6edb5e57

Бали, Турон, Яван йўлбарслари эса инсониятнинг бешавқат фаолияти оқибатида аллақачон Ер юзидан йўқолган.

Бугунги кунда йўлбарслар Халқаро Қизил китобга киритилган. Жаҳонда 1947 йилдан бери йўлбарс ови қатъиян тақиқланган. 1955 йили эса йўлбарс болаларини ушлаб, сотиш тақиқланган эди. Аммо шунга қарамай ҳануз ушбу улуғвор ҳайвон браконьерлар томонидан ов қилинмоқда. Айни пайтда ёввойи табиат қўйнида 5 минг дона йўлбарс қолган холос. Сўнгги 100 йил ичида йўлбарсларнинг сони 25 маротабага қисқарган.

tiger

Халқаро йўлбарслар куни турли давлатларда ҳар хил нишонланади. Шу куни Global Tiger Initiativeк  халқаро ташкилоти ҳайвонот боғларида яшаётган тутқунликдаги йўлбарслар шароитини яхшилаш, ёввойи табиатда йўлбарслар популяциясини тиклаш мақсадида 350 млн. доллар миқдорда маблағ тўплаб, 2022 йилга келиб йўлбарслар сонини тиклашга эришиш мумкинлигини билдирди.

Н.Суннатова

табиат ресурс

ТАБИАТ РЕСУРСЛАР ҲАҚИДА НИМАЛАРНИ БИЛАСИЗ?

Илмий-техника тараққиёти, ахолининг тез кўпайиши, ишлаб чиқариш тармоқлари ва транспортнинг ривожланиши, инсоннинг табиатга ва унинг ресурсларига бўлган таъсирини йилдан-йилга ошириб бормоқда, яъни инсон ва табиат ўртасидаги ўзаро муносабатлар муаммолари янада мураккаблашмоқда. Жаҳоннинг барча катта-кичик минтақаларида ўзига хос экологик муаммолар вужудга келган. Шу сабабли бугунги кунда табиат ресурсларидан оқилона фойдаланишни, яъни бу ресурслардан тежамкорона фойдаланиш, уларнинг кўпайтириш ва тиклашга қаратилган тадбирларни режаси ва мақсадли равишда амалга ошириш лозим. Инсон ўзининг ҳаётий эҳтиёжи учун зарур бўлган озиқ-овқат, кийим-кечак, ёқилғи энергия хом- ашёларини мехнат фаолияти орқали табиатдан олади. Шу боисдан табиат ва унинг ресурслари инсоннинг ҳаётий ва хўжалик фаолияти учун асосий манбадир. Табиий ресурслар бирор бир табиат ҳодисасига мансублиги, фойдаланиши ва бошқа хусусиятларига кўра бир-биридан фарқланади ва тасниф қилинади.

Табиий ресурслар тугайдиган ва тугамайдиган ресурсларга бўлинади. Тугайдиган ресурслар ўз навбатида тикланадиган ва тикланмайдиган ресурслардан иборат.

Тикланмайдиган ресурсларга мутлақо тикланмайдиган (тошкўлиев, нефть ва б.ш) ёки фойдаланишга нисбатан ниҳоят секин тикланадиган, (торф, кўпкина чўкинди жинслар) ресурслар киради. Шу сабабли тикланмайдиган ресурсларни қазиб олиш, қайта ишлаш ва фойдаланишда тежамкорлик талаб қилинади.

Текланадиган табиий ресурсларга, тупроқ, ўсимлик, хайвонот дунёси, шунингдек минерал ресурсларнинг айрим турлари киради. Бу ресурслардан фойдаланиш жараёнида табиий шароитлар ўзгартирилмаган ҳолларда қайта тикланади. Табиий шароитларнинг ўзгартирилиши қайта тикланиш жараёнларини секинлаштиридаи ёки бутунлай тўхтатиб қўяди. Шу сабабли тикланадиган табиий ресурслардан фойдаланишда уларнинг тикланиш суратлари албатта эътиборга олиниши керак. Акс ҳолда тикланадиган табиий ресурслар тикланмайдиган ресурслар тоифасига ўтиши мумкин. Масалан, ҳайвонлар ёки ўсимликларнинг батомом йўқотилган айрим турларининг эндиликда тиклаш имконияти йўқ. Тугаллайдиган табиий ресурсларга сув, иқлим ва коинот ресурслари киради. Ушбу ресурслардан қанча фойдаланилганда ҳам уларнинг миқдори камаймайди, лекин ишлаб чиқариш жараёнлари туфайли улар ифлосланиши ва сифати жиҳатдан фойдаланиш имкониятларини йўқотиши мумкин. Шу туфайли тугамайдиган табиий ресурсларини муҳофаза қилиш тадбирлари, уларнинг сифат жиҳатдан ёмонлашувига қарши курашга йўналтирилмоғи лозим.

Гўзалхон Артикова,  Фарғона вилоят ўлкашунослик музейи илмий ходими.

Гулноза Тўхтасинова, Фарғона вилоят Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси инспектори 

Буюклар табиат ҳақида

  • Табиат ҳамма нарсани билади, қаерга қарама ундан ўрганиш учун асос топилади.

Леонардо да Винчи

  • Дунёда Яратганга энг яқин нарса-табиатдир.

Астольф де Кюстин

  • Шамол табиатнинг нафасидир.

Козьма Прутков

  • Жамиятда инсоннинг табиат устидан ҳукмронлигини оширувчи ҳар қандай кашфиёт инсонга қувонч эмас, қайғу келтиради.

Лев Толстой

  • Ривожланмаган мамлакатларда сув ичиш, ривожланганларида эса нафас олиш хавфли. Джонатан Рейбан
  • Вақт ёлғон фикрларни йўқотади, табиат фикрларини эса тасдиқлайди.

Марк Цицерон

  • Барча тирик нарса қийноқдан қўрқади, барча тирик жонзот ўлимдан қўрқади. Ўзингни нафақат инсон сифатида, балки табиатни бир бўлаги сифатидан англа. Ҳеч ким ва ҳеч нарсага озор берма, ўлдирма, қийнама. Будда

Табиат қонунларига бўйсинмаган инсон энг аҳмоқ одамдир.

Эпиктет

  • Ўз фаолияти билан инсон табиат устидан ҳукмрон, аммо мақсадлари у билан муштарак бўлмаса, инсон ҳалок бўлади. Георг Гегель 

Н.Қосимова тайёрлади

dolphins19

4-июль – Халқаро тутқунликдаги дельфинларни ҳимоя қилиш куни

Бутун дунё ҳамжамияти 4 июль куни тутқунликдаги дельфинларни ҳимоя қилиш кунини нишонлайди. Дельфинлар сутэмизувчилар синфининг китсимонлар  гуруҳига мансуб жониворлар бўлиб, ўта ҳаракатчан, асосан тўда бўлиб яшовчи, балиқ еб кун кўрувчи, инсонга энг яхши муносабатда бўлган  сутэмизувчидир. Дельфин сўзи юнон тилидаги δελφίς (delphis), сўзидан олинган бўлиб “янги тўғилган чақалоқ” маъносини англатади.  Ушбу атама дельфиннинг овози янги тўғилган чақалоқ овозига ўхшашлигидан келиб чиққан бўлса ажаб эмас.  Дельфинлар қўшилгач, 10—18 ой  модаси ҳомилани кўтариб юради. Дельфинлар дунёга фақатгина биттагина бола келтириб, 25-30 йилда вояга етади. 1970- йилда бир гуруҳ олимларнинг аниқланишича,  дельфинлар ухлаганда миясининг фақатгина бир томони ухлайди, иккинчиси уйғоқ бўлади. Дельфин мияси  танасига нисбатан анча катта бўлиб, 1700 грамм келса, инсон миясининг ўртача оғирлиги эса 1400 граммдир. Шунингдек, дельфинлардаги мия бурмалари  одамникидан икки баробар кўпдир.  Дельфинларнинг сўз бойлиги 14000  тагача товушлардан иборат бўлиб, уларнинг ўзаро мулоқотга киришишини таъминлаб беради. Дельфин танасининг узунлиги 2 метр, оғирлиги эса 40 кг. атрофида бўлади.

Тарихга назар ташлайдиган бўлсак, 1960 йилларда АҚШ ва собиқ Иттифоқда дельфинлардан  ҳарбий мақсадларда фойдалана бошлашган. Махсус ўргатилган дельфинлар денгиз ва океанларда миналар, ўқув торпедаларини қидиришган ва кўпчилиги портлаш  оқибатида ҳалок бўлган. Совет Иттифоқи парчалангач, бу усулдан воз кечилди, аммо АҚШда ҳануз Ҳарбий денгиз қўшинларининг бешта марказида дельфинларни милитаристик мақсадларда фойдаланиш учун тутқинликда ушлаб, ўргатилади. Кўпгина дельфинлар кўнгилочар мақсадларда фойдаланиш учун дельфинарий ва океанариумларда боқилади. Табиатда дельфинлар 100 км.дан кўпроқ масофани бир кунда босиб ўтиб, 200 метр чуқурликкача тушишади. Албатта дельфинарийлар бундай имкониятга эга эмас. Улар томонидан чиқариладиган ультратовуш  аквариум деворларига урилиб, дельфиннинг ўзига қайтади ва соғлиғига зарар етказади. Хлорланган сув эса сутъмизувчиларнинг терисини зарарлаб, кўриш қобилиятини пасайтиради. Оқибатда дельфинларнинг ҳаёт давомийлиги 5–6 марта қисқаради.

Мазкур халқаро кунда биолог ва экологлар  денгиз ҳайвонларини озодликда яшашига имкон яратиб бериш, инсон ўз эҳтиёжларини қондириш мақсадида улардан фойдаланмасликка, тутқинликдаги дельфинларни озодликка қўйиб юборишга чақиради.

Дельфинлар билан боғлиқ қизиқ фактлар
- Ҳиндистон ҳукумати Коста-Рика, Венгрия ва Чилидан сўнг  расмий равишда дельфинларни ҳайвонлар қаторидан чиқариб, уларга “инсон турига оид бўлмаган шахс” мақомини берди ва уларнинг ақлий даражаси ва ўзлигини англай олишини тан олди. Шунингдек Ҳиндистон ҳукумати дельфинларни ўлдириш, қийнаш, улар иштирокидаги барча кўнгилочар тадбирларни тақиқлади;
- сувга ҳомиладор аёл тушса, дельфинлар   унинг ҳомиласи борлигини дарҳол аниқлашади ва уни қутқаришга ҳаракат қилишади;

- дельфинлар сувдан 6 метр баландликкача сакрашлари мумкин;

- тарихда инсонларни дельфинлар қутыариб қолгани ҳақида жуда кўплаб фактлар мавжуд. 2007 йил 28 августда  Калифорния қирғоқларида Родди Хэндрюс га  оқ акула ҳужум қилганида уни бир тўда дельфинлар ўлимдан қутқариб қолишган.

Н.ҚОСИМОВА тайёрлади