Category Archives: Барқарор тараққиёт

photo_2017-12-18_13-07-50

РЕГИОНАЛЬНОЕ СОТРУДНИЧЕСТВО РЕШИТ ВОДНЫЕ ПРОБЛЕМЫ

По мере ухудшения качества воды или увеличения спроса на нее со временем обостряется конкуренция за воду между ее потребителями. Этот процесс имеет наиболее дестабилизирующие последствия в речных бассейнах, которые пересекают межгосударственные границы. Вместе с тем опыт свидетельствует о том, что во многих ситуациях необходимость делиться водой не только не становится причиной открытого конфликта, но и стимулирует неожиданное сотрудничество.

Реальные обстоятельства действительно подталкивают к сотрудничеству. В мире имеется 263 международных бассейна, которые пересекают политические границы между двумя или более странами. Эти бассейны, на территории которых живут около 40 процентов мирового народонаселения, охватывают примерно половину площади земной поверхности. На них приходится около 60 процентов имеющейся на земле пресной воды. Международные бассейны частично захватывают территорию 145 стран, а территория 21 государства полностью входит в международные бассейны.

Истощение и деградация пресной воды, обусловленные стремительным ростом народонаселения и нерациональным управлением процессом развития, во многих странах уже вызывают серьезные трения между основными водопользователями — крестьянами, промышленностью и городскими потребителями. Водотоки, пересекающие национальные границы, приобретают все более важное стратегическое значение.

У каждой страны имеются очевидные мотивы для забора и использования воды там, где она находится под ее политическим контролем. В то же время непосредственного стимула к сохранению или охране запасов в интересах пользователей, находящихся за национальными границами, не существует. Кроме того, отчасти потому, что во многих местах реки или озера являются ключевым компонентом национального самосознания, владение и контроль над водотоками рассматривается как жизненно важный фактор защиты национальных интересов. Несмотря на сложность этих проблем, имеющиеся данные позволяют утверждать, что споры вокруг воды можно урегулировать дипломатическими методами. За последние 50 лет имело место лишь 37 приведших к применению насилия ожесточенных споров из-за водных ресурсов, тогда как в этот же период было подписано 150 связанных с этими ресурсами договоров. Государства высоко ценят эти соглашения, поскольку они позволяют повысить уровень стабильности и предсказуемости международных отношений. Наличие более чем 3 600 соглашений и договоров — это само по себе достижение, однако при более внимательном их рассмотрении в глаза бросаются их серьезные недостатки. Больше всего не хватает реально работающих положений о мониторинге, механизмах принуждения и конкретном порядке распределения водных ресурсов, учитывающих изменчивость водных потоков и изменения потребностей.  Об этом говорилось на двухдневном образовательном семинаре, в ходе которого обсуждались основные принципы Международного водного права и механизмы международного сотрудничества по вопросам использования трансграничных водных ресурсов, который прошел 18-19 декабря текущего года в городе Ташкенте.. Мероприятие было организовано в рамках совместного проекта «Вода, образование и сотрудничество» (Smart Waters) Агентства США по международному развитию (USAID), Регионального экологического центра Центральной Азии (РЭЦЦА) и Министерства сельского и водного хозяйства (МСВХ) Республики Узбекистан. Ранее подобные семинары прошли в Таджикистане и Туркменистане.

По мнению организаторов, данный семинар в Ташкенте является примером совместных усилий в деле охраны окружающей среды и рационального управления водными ресурсами и отвечает принципам внешней политики и совершенствования правовой системы, отраженным в Стратегии действий по дальнейшему развитию Республики Узбекистан 2017-2021 годы.

-Сетевое взаимодействие и академический обмен между странами – это залог взаимовыгодного партнерства и сотрудничетсва в деле устойчивого развития экономик и охраны окружающей среды, – отмечает директор USAID в Узбекистане Гэри Роббинс.

Двухдневный семинар, где основным докладчиком выступил всемирно признанный эксперт по вопросам международного водного права, профессор университета Данди (Великобритания) Сергей Виноградов, собрал представителей министерств, ведомств и общественных организаций Республики Узбекистан, осуществляющих деятельность в области охраны водных ресурсов и участвующих в региональном сотрудничестве по управлению трансграничными водами. Также слушателями семинара стали представители академического сообщества, преподаватели и студенты университетов в Ташкенте.

-Семинар является частью поддержки, оказываемой РЭЦЦА правительствам стран региона с целью укрепления сотрудничества и развития национальных и региональных диалогов по решению водных вопросов, – подчеркнула директор Филиала РЭЦЦА в Узбекистане Шахноза Умарова. – Одной из главных целей семинаров стало также расширение и укрепление академического сотрудничества в области Международного водного права.В ходе семинара была раскрыта тематика глобальных водных конвенций и их применение в бассейне Аральского моря, вопросы процедурных обязательств и механизмов обмена информацией в сфере охраны и использования трансграничных водотоков, а также актуальные вопросы, связанные с эксплуатацией водохозяйственных объектов на трансграничных водотоках и многое другое.

 

Проект «Вода, образование и сотрудничество», финансируемый USAID в странах Центральной Азии и Афганистане, реализуется РЭЦЦА с 2015 года. Целью проекта является поддержка в создании профессиональной сети взаимодействия, предоставлении стратегических консультаций по вопросам водных ресурсов, а также развитие регионального диалога по водным ресурсам и наращиванию потенциала. В рамках проекта РЭЦЦА наладил партнерство с Ташкентским институтом инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства (ТИИИМСХ). Также планируется развивать взаимодействие с такими учреждениями, как Академия государственного управления и Институт стратегических и межрегиональных исследований при Президенте РУ, Университет мировой экономики и дипломатии (УМЭД), Ташкентский государственный юридический университет.

Наргис КОСИМОВА

 

IMG_8853

ҚАЧОН ВА ҚАЕРДА ОВ ҚИЛИШ МУМКИН?

IMG_8885

Кузни ов ишқибозлари сабрсизлик билан кутишади, зеро сўнгги йилларда спортчи ҳамда ҳаваскорлар ови мамлакатимиз аҳолиси ўртасида тобора ривожланиб бормоқда. Юртимиздаги биологик хилма-хилликни сақлаб қолиш ҳамда ов қилинадиган ҳайвонларни ов қилиш   Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш Давлат Қўмитасининг 2006 йил 22 март кунидаги 27 сонли буйруғи билан Тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ов қилиш ва балиқ овлаш қоидалари” Ўзбекистон Республикаси Адлия Вазирлигида 2006 йил 2 май куни 1569 сон билан рўйхатдан ўтказилиб, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг  “Биологик ресурслардан фойдаланишни тартибга солиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасида рухсат бериш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисида”ги   20 октябрь 2014 йилдаги 290-сонли  қарорига асосан амалга оширилади. Унга кўра  юртимизнинг  барча фуқаролари ва давлат божини тўлаган, шунингдек ҳайвонларни тутиш учун тўлов тўлаган чет эллик фуқаролар спорт ва ҳаваскорлик мақсадида ов қилиш ҳуқуқига эга.

IMG_8856

Мамлакатимиздаги мавжуд ўрмон хўжаликлари  ҳудудида 40 дан зиёд ҳайвон ва балиқ овига мўлжалланган масканлар бор. Улардан бири Тошкент вилояти Ўрмон хўжалиги бош бошқармасига қарашли Далқарзин давлат ўрмон ов хўжалиги 5 сонли Жийдали бўлимидир. Хўжалик 768 гектарга эга. Сирдарёнинг икки қирғоғини ўраб турган қамишзорлар, жулғун ва оққайинлар орасида яшаётган жониворларга ов мавсуми 15 сентябрдан очилди.

IMG_8887

- Хўжаликда  ов қилиш давлат божини тўлагандан сўнг икки кунга рухсат берилади, дейди хўжалик бўлим бошлиғи Бахтиёр Хидиров. -  Жорий ов мавсумида 50 та тустовуқ, 100 та ўрдак, 40 та каптар, 7 та ғоз, 50 та лисуха, 7 та қуён, 2 та қобон, яъни жами 149775 сўмлик жониворларни отишга рухсат берилган. Албатта уларнинг барчаси қатъий назорат остида амалга оширилади.

IMG_8844

- Ов қилиш жараёнида ўлжанинг катта-кичиклиги эмас, балки ов қилиш жараёнининг ўзи ҳар бир киши диққатини ўзига тортади, дейди ўрмончи Улуғбек Мамаюсупов суҳбатимизни давом эттириб. —  Балиқчилар бу ерда кўпроқ қолишади, албатта балиқ ови ҳам лицензия асосида амалга оширилади. Агарда 15 сентябрдан каптар, чурракни овлашга, 15 октябрдан бошлаб ўрдак, қобон, қуён овлашга рухсат берилади. Ёввойи ҳайвонларни тутишга рухсат олган овчилар унинг шахсини тасдиқловчи гувоҳномани, ўқ отиш қуролидан фойдаланган ҳолда эса, шунингдек қонун ҳужжатларига мувофиқ равишда берилган қуролни сақлаш ва олиб юриш учун зарур бўлган ҳужжатларни ҳам ўзи билан бирга олиб юриши шарт.

IMG_8857

Айтиш жоизки овчилик қоидаларининг бузувчилари Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 90-моддасига биноан энг кам иш ҳақининг бирдан икки бараваригача, мансабдор шахслар учун – иккидан уч бараваригача миқдорида жаримага тортилади. Рухсатномасиз ов қилиш ёки тақиқланган жойларда ёки тақиқланган муддатларда ов қилиш, худди шу моддага кўра, энг кам иш ҳақининг иккидан уч бараваригача, мансабдор шахслар учун – учдан беш бараваригача жаримага олиб келади. Бунда қурол ва анжомлар мусодара қилинади ёки қурол ва анжомларни мусодара қилиш билан бирга уч йилгача ов қилиш ҳуқуқидан маҳрум этилади.

Ўрмон-ов хўжалиги ходимлари томонидан аҳоли ўртасида табиатни асраш борасида тарғибот ишларини олиб боришади. Мақсад- табиатнинг бетакрор гўзаллиги ва неъматларини келгуси авлодга зиён етказмай қолдиришдир.

Наргис ҚОСИМОВА

БМТТД (1)

ТОШКEНТ ВИЛОЯТИДА ТЎРТТА МEТEОСТАНЦИЯ ЎРНАТИЛМОҚДА

Савдо-саноат палатаси ва БМТТД ўртасидаги “Ўзбекистон бизнес-форуми (III-босқич)” қўшма лойиҳа томонидан Тошкент вилоятида қишлоқ хўжалиги метеостанцияларини ўрнатиш ҳамда ушбу ҳудудда жойлашган 800 та фермер ва деҳқон хўжаликларини агротехник тадбирларни ўтказишга оид бепул профессионал тавсиялар билан таъминлаш бўйича ташаббус йўлга қўйилмоқда.

 Хусусан, қишлоқ, ўрмон ва балиқчилик хўжаликларининг улуши Ўзбекистон ялпи ички маҳсулотида 17,6%ни ташкил этгани боис, озиқ-овқат хавфсизлиги бевосита қишлоқ хўжалиги ривожланишига боғлиқдир. Ахборот технологиялари, жумладан ИоТ («Интернет буюмлар»)нинг жорий этилиши қишлоқ хўжалиги самарадорлигини ошириш, ҳосилдорликни кўпайтириш, мева-сабзавот маҳсулотларини етиштириш ҳаражатларини қисқартириш ва уларнинг сифатини яхшилаш имконини беради.

Мазкур ташаббус доирасида ахборот технологиялари асосида ишлайдиган қишлоқ хўжалиги метеостанциялари Тошкент вилоятининг Янгийўл, Ўрта Чирчиқ туманларида ўрнатилди, ҳамда Паркент ва Тошкент туманларида метеостанциялар ўрнатилиб, 10000 гектардан ортиқ ҳудудни қамраб олади.

Ҳар бир метеостанция ёғингарчилик ҳажми, ҳаво ва тупроқ ҳарорати, ҳаво, тупроқ ва баргнинг намлик даражаси, шамол тезлиги ва йўналиши каби қатор кўрсаткичларни прогнозлаштирадиган бир нечта датчиклар билан жиҳозланган. Тўпланган маълумотлар асосида касалликлар ва зараркунандаларнинг юзага келиши хатарлари, ҳимоя воситалари билан профилактик ишлов беришни ўтказиш муддати, шунингдек суғориш вақти ва кетма-кетлиги ҳисобланади.

 

Тендер танлови асосида белгиланган Тошкент вилояти Тошкент тумани Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ерларининг эгалари кенгаши қошидаги «Konsulting Madad Hamkor» консалтинг компанияси метеомаълумотлар таҳлилини ўтказиб, мунтазам равишда боғбонларнинг уяли телефонларига етти турдаги экин учун касалликлар ва зараркунандаларга қарши курашиш бўйича агротехник тадбирларни ўтказиш зарурияти ҳақида тавсиялар юборади.

Агротехник тадбирларнинг ўз вақтида ва самарали олиб борилиши табиат, энергия ва инсон ресурсларидан оқилона фойдаланиш имконини беради. Ушбу ресурсларга ҳаражатларнинг қисқариши агроэкинлар етиштириш таннархининг камайиши, фойданинг ўсишини таъминлаб, тайёр маҳсулот қиймати пасайишига йўл очади.

Шу билан бирга, фермер ва деҳқон хўжаликлари мунтазам консультация кўмагидан ташқари, боғдорчилик бўйича ўқув тренингларида иштирок этиб, касалликлар ва зараркунандаларга оид маълумот ҳамда писта, данакли экинлар ва узумни ҳимоя қилиш усуллари ёзилган чўнтак карточкаларига эга бўлишлари мумкин.

Айтиш керакки, бирламчи лойиҳанинг муваффақиятли амалга оширилиши унинг бутун Ўзбекистон ҳудуди бўйлаб қўлланилиши имконини беради. Шу тариқа, «smart farm» («ақлли ферма») ғоясининг жорий этилиши ҳамда хўжалик юритиш жараёнининг тўлиқ автоматлаштирилиши учун замин яратилади.

Қишлоқ хўжалигини модернизациялаш ва жадал ривожлантириш ҳамоҳанглигидаги иқтисодий ўсиш 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегияси, шунингдек БМТ аъзо-давлатлари томонидан қабул қилинган Барқарор тараққиёт мақсадларини амалга оширишнинг йўналишларидан бири саналади.

БМТТД ахборот хизмати

лайлак

ТУРКИСТОН ОҚ ЛАЙЛАГИ ТИНЧЛИК РАМЗИ

лайлЛайлаклар – лайлаксимонлар туркумига мансуб анча йирик, оёқлари ва тумшуғи  узун қушлардир.Ўзбекистонда оқ лайлак ва қора лайлак учрайди, улар Ўзбекистон Республикаси “Қизил китоби”га киритилган.

Лайлакларнинг товуш бойламлари мускули бўлмайди, шунинг учун  улар сайрамайди, лекин тумшуқларини бир бирига уриб, тақиллаган товуш чиқаради. Тузилиши жиҳатидан Туркистон оқ лайлаги тумшуқ шаклини ҳисобга олмаса Европа оқ лайлагидан фарқ қилмайди. Туркистон оқ лайлагининг тумшуғи бироз тепага йўналган (қараган) ва каттароқ бўлади. Қанотлари узунлиги 55 – 64 см., ўртача эса 59 см. ни, бўйининг узунлиги 100 – 125 см.ни ташкил этади. Ушбу қуш ўтирган ҳолатида қанотлари туфайли худди танасининг ярми (орқа қисми) қора рангда бўлиб кўринади. Тумшуғи ва оёқлари қизил рангда бўлади. Нар ва модаси ташқи кўринишидан ажралиб турмайди. Танаси оғирлиги 2.2-4.4 кг. ни, қанот қоққанда эса қанотлари узунлиги 120 – 135 см. ни ташкил қилади.

Оқ лайлак ва қора лайлак учиб ўтувчи тур ҳисобланади. Ўзбекистон ҳудудига эрта баҳорда февраль – март ойларида учиб келади. Баҳорги ва кузги учиб ўтиши  — яхши аниқланмаган. Баъзилари Сирдарё бўйларида қишлаши кузатилган.

лайлак1

Оқ лайлак асосан Сирдарёнинг ўрта оқими, Чирчиқ дарёсининг қуйи ва ўрта оқими, Фарғона водийси, Туркистон тоғ этаклари, Сурхондарё вилоятининг жануби (уялаш, қисман қишлаш), Хоразм, Бухоро, Самарқанд, воҳалари (илгари уялаган) уя қуриб, ҳаёт кечиради. Ушбу қушлар қиш мавсумини Ҳиндистонда, кам сонли қисми Шри-Ланкада ҳамда Эроннинг Шарқий қисмида ўтказади.

Яшаш тарзи баланд дарахтларда, электр узатиш тизмаси таянчларида колония бўлиб уялайди. Туркистон оқ лайлаги алоҳида жуфт бўлиб уялайди, бир дарахтда 2-3 жуфт уялаши мумкин.

Туркистон оқ лайлаги апрел-май ойларида уясига 3-5 та тухум қўяди ва 32-34 кун босиб ётади.Тухумларини навбат билан босади: кундузи эркаги, кечаси урғочиси. Тухумларидан чиққан полапонлари июн-июлда уча бошлайди.

Майда балиқлар, қурбақалар, судралиб юрувчилар ва сувда яшовчи умуртқасизлар билан озиқланади.Шунингдек, ҳашаротларни улар нафақат ерда, балки ўз уяларида турган ҳолатда ҳам тутиб истеъмол қилади.

Кузги учиб ўтиш респбликамиздаги кузатувларга кўра август ойининг охири ва сентябр ойининг бошларида бошланади ва асосий қисми октябрь ойи ўрталарида амалга ошади.

Оқ лайлаклар ўртача 20 йил умр кўради. Сўнгги йилларда уларнинг сонини камайиши кузатилаётганини эътиборга олиб муҳофаза чоралари кўриб борилмоқда. Шу мақсадда Ўзбекистон Республикаси Қизил Китобига хам киритилган. Бунга жамоатчилик эътиборини қаратиш мақсадида 2003 йилда чиқарилган почта маркаларида Туркистон оқ лайлаги тасвирланган.

Оқ лайлаклар кўпинча эртакларда, афсоналарда ва қўшиқларда “бахт олиб келувчи қуш” сифатида талқин этилади. Халқимиз оқ лайлакларни тинчлик, осойишталик, фаровонлик рамзи сифатида қадрлашади.

Мустақиллик майдонида барпо этилган эзгулик аркасига ўрнатилган лайлакларнинг ҳайкаллари ҳам юртимиз фаровонлиги, тинчлигининг рамзидир. Аксарият Европа халқлари ҳам бу қушни бахт қуши, тинчлик рамзи сифатида қадрлашади. Қадимда агар оқ лайлак уйларнинг томига уя қурса бу уйдан йил бўйи тинчлик аримайди, тўкин сочинлик бўлади деб ҳисоблашган. Агар бирор қишлоқ ҳудудида кўплаб лайлаклар уя қуриб, ҳаёт кечирса, шу ҳудудда тўкин-сочинлик, мўл-кўлчилик бўлади деб ҳисоблашган.

С Абдуллаев,

 Ўзбекистон Давлат табиат музейи

Илмий-маърифий бўлим

 бошлиғи

Ш. Джалилова,  илмий ходими

 

ЭКСПО-2017: “КЕЛАЖАК ЭНЕРГИЯСИ” САРИ ЙЎЛ

IMG_5724

Остона – келажак шаҳри. Бу ерга келган ҳар бир сайёҳ турли шаклдаги осмонўпар, футуристик қиёфага эга бинолар, кенг кўчалар,  шаҳар қиёфасига безак бериб турган ландшафт дизайнини кўриб,  ўзини келажак шаҳрига тушиб қоландек ҳис қилади. Янги пойтахтни яратиш ғояси  Қозоғистон Республикасининг президенти Нурсултан Назарбоевга тегишли бўлиб,  Остонанинг меъморий концепциясини  ишлаб чиқишда у  Ғарб ва Шарқнинг маданий анъаналарини ўз ичига олган Евроосиё услубига таянган эди. Пойтахт машҳур япон архитектори Кисе Курокаванинг лойиҳасига асосан қурилган. Янги пойтахтнинг марказида жойлашган  “Байтерек” мажмуаси  шахарнингт ўзига хос рамзига айланган.

IMG_5747

Шаҳарнинг ноёб иношоатларидан   бири “Тинчлик ва тотувлик саройи”  бўлиб, у машҳур инглиз архитектори Норман Фостер томонидан яратилган. Бино пирамида шаклида. У тўртта  унсурни  ўзида акс этган.  Савдо-кўнгилочар марказ “Хон Чодир” – дунёдаги энг баланд  чодир кўринишдаги қурилмадир. Унинг ичида болалар майдончалари, кинозал, ресторанлар, томоша майдончалари жойлашган.

IMG_5816

Марказий Осиёдаги энг йирик мачитлардан бири “Нур Остона” нафақат ибодат учун, балки сайёҳлар учун ҳам очиқ бўлиб, бағрикенглик тамойилларини ўзида мужассам этган.  Президентнинг қароргоҳи Оқ сарой шаҳар кўркига ўзининг соддалиги, улуғворлиги, Европа ва қозоқ миллий меъморий тамойилларни ўзида акс этган ҳолда қад ростлаган.

IMG_5719

Пойтахтни Алматидан Акмола (Остонанинг олдинги номи) га ўтказиш ҳақидаги қарор 1994 йилнинг 6 июлида Қозоғистон Республикасининг Юқори Кенгаши томонидан қабул қилинган эди.  Пойтахни расмий равишда кўчириш  1997 йил 10 декабрида амалга оширилди. 1998 йил 6 майдаги Президент қарорига асосан Акмола шаҳрининг номи Остона деб ўзгартирилди. 1999 йили Остона ЮНЕСКОнинг қарорига биноан “Дунё шаҳри” номини олди. 2000 йилдан бошлаб  у Пойтахтлар ва йирик шаҳарлар ассоциацияси аъзосидир. Айни пайтда Остонанинг  майдони 722 кв.метр, аҳолиси 1 млн.дан ортиқ.

Бугунги кунда Остона Евроосиё ҳудудининг марказига айланиб, у ерда турли хил халқаро форумлар, конгресс ва конференциялар ўтказилади. “Келажак қувати” номини олган “Экспо-2017 Остона халқаро кўргазмасининг ҳам айнан Остонада ўтиши бежиз эмас. Зеро, пойтахт бугунги кунда “яшил иқтисодиёт” тамойилларини ўз иқтисодий ривожига босқичма босқич сингдирмоқда. Шаҳарда қурилаётган турар жой бинолари, инфратузилма иншоатлари қуёш панеллари билан жиҳозланган.

20914285_10213824017143505_2994110034801445364_n

2017 йил 10 июндан 10 сентябрга қадар давом этадиган халқаро кўргазмада 115 та давлат ва 22 та халқаро ташкилотлар қатнашмоқда. Кўргазмага бугунги кунга қадар 1 миллион нафардан ортиқ меҳмонлар ташриф буюришган.

Изображение 057

Кўргазмани ўтказиш бўйича Бошқарув раиси Ахметжана Есимовнинг фикрига кўра,  3 миллиард долларлик қийматга эга халқаро кўргазма иншоатлари 4 йил давомида қурилиб, унинг танловида 100 дан ортиқ қурилиш компаниялари  иштирок этган. Ғолибликни Чикагонинг Adrian Smith + Gordon Gill Architecture компанияси  қўлга киритди. Лойиҳа бўйича асосий ишларни Швейцариянинг IT-Engineering, АФФ “Mabco Constructions S.A.”, АО “Сембол”, ТОО “СК Базис-А”, ТОО “АБК Курилис-1”, ТОО “Средазэнергострой”, ТОО “TURKUAZ-YDA STROY” компаниялари амалга оширди.

20915131_10213838863114645_2309370681272387876_n

Кўргазманинг асосий объекти, дунёдаги энг баланд шар шаклида қурилган –“Нур-Алем” (“Олам нури”) бўлди. Шар шаклида қурилган иншоатнинг баландлиги 100 метр, диаметри 80 метрдан иборат. Павильон тўлалигича кўргазма мавзусини қамраб олган.  Саккизта қаватнинг ҳар бири муқобил энергиянинг бирор бир турига бағишланган. “Нур алем”  қуёш ва шамол генераторлари ёрдамида ёритилади. Ташкилотчиларнинг айтишларича кўргазма иши якунлангач, иншоат “Келажак музейи” сифатида фаолият юритади.

 

Кейинги қаватлар шамол, сув, биомасса, кинетик энергиядан инсоният ривожи учун самарали фойдаланиш йўлларини намойиш этади. Павильонлардаги ҳар бир экспонатни ушлаб кўриш, болажонлар эса макет шаклида қилинган минигэсларни бошқаришлари мумкин. Шамол павильонида меҳмонлар 3,5,7 балли шамол кучини ўзларида ҳис этиб,  сайёрамизда шамол йўналишини кичик Ер шари макетида кўришлари, инглиз рассоми  Дэниэл Вордман томонидан лойиҳалаштирилган “Ҳаво фаввораси”дан баҳраманд олишлари мумкин.

Биомасса павильонида пол бевосита квадратларга бўлиниб, унда турли дуккакли ўсимликлар, ёнғоқларнинг турларини  кўриш, айнан ўсимлик дунёси қолдиқларидан қувват олиш йўллари билан танишиш мумкин.

 

 

Кинетик энергия – атом энергияси бўлиб, инсоният томонидан ўзлаштирилган энг хавфли қувватдир. Аммо уни яратувчанлик йўлига йўналтириш, ундан самарали фойдаланиш инсоният ривожи учун янги истиқболларни  очиб беради.

Халқаро кўргазмада Ўзбекистон павильони ташриф буюрувчиларни мамлакатимизнинг илмий-ишлаб чиқариш, экспорт салоҳияти, кам углеродли ривожланишда эришилган ютуқлар, шунингдек республиканинг бой тарихий, маданий мероси билан таништиради. Республиканинг “Озиқ-овқатсаноатхолдинг”, “Ўзбектуризм”,, “Ўзавтосаноат” АЖ, Турин университетининг етакчи мутахассислари қатнашаётган павильон иккита қаватдан иборат бўлиб, биринчи қаватда келжак электромобиллари, инфратузилма йўқ жойлар – чўл, илмий станциялар, аэропорт, вокзалларда фойдаланиш мумкин бўлган, бир кишига мўлжалланган  экокапсула намойиш этилган.

 

- Капсулада ҳавони иситиш, совутиш, иситиш, ионлаштириш мумкин. У мультимедиавий тизим билан жиҳозланган бўлиб, қуёш батареясида ишлайди, дейди павильон вакили Анвар Худойберганов. — Капсула  қуёш батареяси билан жиҳозланиб, унда яшаш учун барча шароит мавжуд. Албатта мазкур ишланмани янгилик деб бўлмайди, аммо  дунёдаги мавжуд аналоглардан  арзон нархи билан ажралиб туради. Мазкур ишланмани келажак уйи дейишади.

-  Биз янги автомобиль ишлаб чиқаришга тайёрмиз, бу бензин ва этанол аралашмаси. Мазкур ёнилғи бензиндан анча арзон. Аммо ҳали бизда бундай ёнилғи йўқлиги учун ҳозирча ишлаб чиқарилмаяпти. Иккинчи моделимиз электромобиль бўлиб, Ўзбекистонда электромобиллар йўналиши ривожланаяпти ва уни 2030 йилларга чиқариш ниятимиз бор. Кўргазмага қўйилган “Матиз” га гидролиз тизими ўрнатилган. Унга дистилланган сув қўйиб, генератор водород ва кислородни ажратади. У бензин билан аралашгач, бензин сарфи тежалиб, 4, 5 литргача тушади. Бу эса экологияга камроқ зарарли таъсир демакдир. Кўргазмага учта тзкур автомобиллар ишлаб чиқаришга қўйилади. Кўргазмага асосан тажриба моделларини олиб келганмиз, келажакда тажрибадан сўнг улар ўзини оқласа двигателлари мукаммаллаштирилган ҳолда, аҳоли учун нархи мақбул бўлса, улар  ишлаб чиқаришга қўйилади.  Мазкур кўргазма ҳар бир давлат , хусусан Ўзбекистон учун  янги ҳамкорлар, сармоядорлар орттириш, муқобил энергия борасида амалга оширилаётган  фаолиятни намойиш этиш ҳамда бошқа давлатлар билан экологик жиҳатдан тоза саноатни ҳамкорликда ривожлантириш имконини беради, дейди, “Ўзавтосаноат” АЖнинг етакчи мутахассиси Маъруф Раҳимов.

 

Шунингдек мамлакатимиз павильонида зарядкаси 700 км. га етадиган биомобиль  ва янги авлод смартфонини ҳам кўриш мумкин. Ташкилотчиларнинг фикрига кўра мазкур электромобиллар сотувга 2025 йилда чиқарилади.

 

“Экспо-2017 Остона”  халқаро кўргазмаси да қатнашаётган 115 та давлатнинг ҳар бири “Келажак энергияси” борасидаги ўз салоҳияти, ишланмалари, қўлланаётган технологияларини намойиш этишмоқда. Масалан, Германия павильонига ташриф буюрувчилар оддий болалар ҳалинчаги сув тўлдирилган капсула кўринишда қилиниб,  унда училганда қувват ишлаб чиқариш мумкин, ёки Ернинг яралишида қувватнинг ролини кўрсатувчи лазер шоу бу ерга келганларни бефарқ қолдирмайди.

Изображение 300

Халқаро кўргазмада ташриф буюрувчилар сони бўйича энг кўп бўлган павильонлардан бири Жанубий Корея барча меҳмонларни юқори технологиялари билан ҳайратга солмоқда. Учта залдан иборат павильондаги ҳар бир экранда намойиш қилинётган фильмлар ташриф буюрувчиларда реаллик ҳиссини уйғотади. Худди шуни  сиз Хитой, АҚШ павильонларида ҳам ҳис қилишингиз мумкин.Венгрия ва Латвия павильонларида эса м акваланг кўзойнагига ўхшаган  қурилмани тақиб, ҳаво шари ва кемада  мамлакат  бўйлаб саёҳат қиласиз. Россия павильони меҳмонларни атом энергиясидан фойдаланиш усуллари билан ўзига ром қилган бўлса, Вьетнам, Лаос, Ҳиндистон, Шри-Ланка, Таиланд, Африка қитъасида жойлашган давлатларнинг павильонлари ташриф буюрувчиларни миллий ранг-баранглик, маҳаллий даражада муқобил энергиядан фойдаланиш моделлари ва албатта миллий буюмлар савдоси билан жалб қилади.

Африка павильони олдида доимо одам гавжум. Бу ерга  уларни барабанларнинг там-тами ва Африка халқларининг жозибадор миллий рақс ва ашулалар  етаклаб келади.

-Бугунги кунда Озарбайжондаги мавжуд энергиянинг 13 фоизи қайта тикланадиган қувват манбаларидан олинади. Албатта бу кўрсаткич ҳар йили ўсиб боради, дейди Қозоғистон Республикасидаги Озарбайжон элчиси Рашад Мамадов. –Албатта бугун мамлакатимиз нефть қазиб олиш бўйича илғор, аммо шундай кун келадики барча қувваат айнан муқобил энергия манбаларидан олинади.

Тожикистонда 95 фоиз қувват гидроэлектростанцияларда ишлаб чиқарилади. Аммо секинлик билан бўлсада мамлакатда қуёш ва шамол энергетикаси ривожлантирилмоқда.

-Тожикистонда аҳолинимнг асосий қисми қишлоқларда яшайди, дейди Тожикистон Республикасининг энергетика вазири Усмонзода Усмонали. –қишлоқлар бир биридан 50-60км. узоқликда жойлашган. Ҳар бир қишлоқ учун катта ГЭСлар қуриш ўзини оқламайди. Шу сабабли аҳоли фаровонлигини таъминлашда қуёш панеллари ва шамол генераторларини қуриш мақсадга мувофиқдир. Шу сабабли ҳам ҳукумат айнан мазкур муқобил энергетика турларига катта эътибор қаратмоқда.

Муқобил энергетикадан фойдаланиш соҳасида етакчи бўлган Швейцария павильони меҳмонларни турли шаклларда лазердан соя бериб айланаётган  шамол генераторлари билан кутиб олади. Павильон ичига кичик кичик  ёғоч уйларнинг макети қурилган бўлиб, уларнинг ҳар бири томошабинларга шамол, қуёш ва картошка энергетикаси ҳақида кўргазмали равишда хабар беради. Жуда ҳам кўпчиликни ва уларнинг қаторида мени ҳам айнан қандай қилиб картошкадан қувват олиш мумкинлиги қизиқтириб қолди. Уйчада маълум миқдордаги томошабинлар йиғилгач, эшиклар ёпилиб,  Константин исмли швейцариялик йигит-ошпаз ва Мила исмли қиз картошканинг мамлакат таомномасидаги аҳамияти билан биргаликда, унинг пўчоғи махсус контейнерларда йиғилиши ва биоёнилғи олиш учун ишлатилишини таъкидлади. Константиннинг айтишича, 7 кг. картошка пўчоғи 100 км. масофага юришга етадиган биоёқилғи ишлаб чиқариш мумкин экан. Сув ва электр қувватини тежаш учун картошкани пиширишда уй бекалари қозонга сувни ярмигача қўйишлари,  ва маҳаллий аҳоли фақатгина мамлакатда  етиштирилган картошкани сотиб олишларини сўзлаб беришганда эса томошабинларнинг кўпчилигида  “нега?” деган савол туғилди. Ташкилотчиларнинг фикрича, айнан ташқаридан келтирилган сабзвотнинг нархи бунда нафақат қимматлашиши, балки  уни ташиган транспортдан чиқадиган ис гази атмоссферани булғашини аайтишди.  Бу ўзига хс табиатни асраш ва ватанпарварлик ғоясининг уйғунлашуви томошабинларда чуқур таассурот қолдирди. Шу орада ошпаз томонидан  фақат картошкадан тайёрланган швейцарияликларнинг “рёште” таоми кўпчиликка манзур бўлди.

Францияликлар кўргазмага жиддий тайёргарлик кўргани павильон дизайни ва намойиш қилинаётган технологиялардан кўринади. Павильоннинг марказида машҳур “Пежо” электромобили қўйилган. Томас Эдисон томонидан электрнинг кашф этилишидан тортиб бугунги муқобил энергетика ҳақидаги стендлар томошабинлар эътиборини тортади.

-Мен кўргазмага синфим билан келдим, дейди 6 синф ўқувчиси Нурсултан Айженов. –Франция павильонида физика тарихи билан биргаликда бугунги кун ютуқларини кўриш мумкин. Мен келажакда албатта муқобил энергетикани ривожлантириш соҳасида мутахассис бўлиб, Қозоғистон экологиясини сақлаш ва унинг буюк давлат бўлишига ўз ҳиссамни қўшаман.

Кўргазманинг ҳар бир павильони бетакрор ва ўзига хос. Уч кун бу ерда намойиш этилаётган , келажак энергиясини ўзида акс эттирган технологияларни ўрганишга албатта етмади. Мазкур кўргазма ва унинг доирасида ўтказилаётган конференциялар  инсониятни ўз келажаги ҳақида яна  бир маротаба ўйлаб кўришга,, табиат билан ҳамоҳанг ривожланишга чақиради.Зеро, бугунги кунда Она сайёранинг ҳар бир фуқароси  уйи, маҳалласи, Ватани ва Она заминни асрашга ўз ҳиссасини қўшиши лозим.

Наргис ҚОСИМОВА,

Тошкент-Остона-Тошкент

 

20915131_10213838863114645_2309370681272387876_n

КЕЛАЖАК ЭНЕРГИЯСИ ГЛОБАЛ ИҚЛИМ ЎЗГАРИШИНИНГ ОЛДИНИ ОЛАДИМИ?

Йилдан йилга инсониятнинг электр қувватига бўлган эҳтиёжини ошиши, мавжуд газ ва нефть заҳираларининг камайиши  муқобил электр манбаларидан фойдаланишни кенгайтириш заруратини қўймоқда. Зеро, глобал экологик муаммолардан бири бўлган иқлим ўзгариши бевосита инсониятнинг атроф-муҳитга салбий таъсири остида юз берди. Сайёрамизда аҳоли сонининг ортиши, ишлаб чиқаришнинг ўсиши, саноат, автомобиль ва бошқа соҳаларнинг ривожи ҳаддан зиёд энергиядан фойдаланишга олиб келди. Оқибатда электр қувватини ишлаб чиқариш борасида сарфланаётган газ, кўмир ва нефть маҳсулотларини ёқишдан чиқаётган  карбонат ангидрид ва иссиқхона газлари ҳавони янада иситиб,  иқлимнинг ўзгаришига сабаб бўлаётир. Бугун мазкур муаммо фақатгина экологлар, табиат муҳофазаси йўналишида фаолият олиб бораётган олимларнигина бош оғриғи эмас. Унинг ҳал қилиниши жамиятдаги барча соҳалар билан боғлиқдир. Чунки, қайси йўналишга назар ташламанг, у албатта электр қувватини истеъмол қилади, бу эса ўз навбатида атмосферага чиқариладиган карбонат ангидриднинг миқдорини кўпайтиради. Қозоғистон Республикасининг  пойтахти Остона шаҳрида жорий йилнинг10 июнидан 10 сентябригача  “Келажак энергияси” мавзуси остида бўлиб ўтаётган  EXPO-2017 халқаро кўргазмаси доирасида  мавзу юзасидан 12 та конференциялар ўтказилиб, уларнинг барчасида атмосферага карбонат ангидриднинг чиқарилиши, самарали энергия технологияларини жорий қилиш, шунингдек барқарор энергетикадан самарали фойдаланиш  борасидаги  мунозаралар, баҳсларни ўз ичига олди.

Изображение 131

Жорий йилнинг 21-22 август кунлари ташкил этилган “Иқлим ўзгариши муаммоси учун энергетик қарорлар” мавзусидаги халқаро форумда Европа, Африка, Америка, Осиё  мамлактларидан келган олимлар, бизнес, давлат ва нодавлат ташкилотининг ходимлари, журналистлар иштирок этишди.

-Қозоғистон Республикаси  углеводород хом ашёси ва минерал ресурсларнинг етакчи экспортёрларидан биридир, дейди Қозоғистон Республикаси Энергетика вазири Канат Бозумбаев.- Шу билан биргаликда мамлакат жаҳон ҳамжамияти, келажак авлод олдидаги масъулиятини ҳис қилган ҳолда  тоза технологияларни ривожлантири ва барқарор ривожланишни таъминлаш мақсадида “яшил иқтисодиёт” тамойилларига таяниб иш кўради. Қозоғистон Республикасида  иқлим ўзгариши муааммосини ҳал қилиш давлат олдида турган асосий вазифалардан биридир.

EXPO-2017 халқаро кўргазмаси ҳамда “Келажак энергияси” халқаро форуми энергиянинг янги турлари ва муқобил энергияни ҳаётга тадбиқ этишдаги энг илғор тажрибаларни  қўллаш борасидаги тажрибаларни ўртоқлашиш майдончасига айланди.  Форумда айнан ўзининг тижорат ғояларини муқобил энергетика асосида амалга ошираётган тадбиркорларнинг қатнашиши унинг долзарблигини яна бир бор кўрсатди.

Изображение 171

- 2040 йилга келиб энергиядан глобал миқёсда фойдаланиш 30%га ўсади, деди ўз маърузасида KAZENERGY раиси ўринбосари Узакбай Карабалин. –Урбанизация ўсаётган ҳамда индустрализация жадал равишда амалга оширилаётган Ҳиндистон, Хитой, Жанубий-шарқий Осиё давлатларида бу кўрсаткич янада юқори бўлади. 2014  йилда ривожланаётган мамлакатлар Иқтисодий риволаниш ва ҳамкорлик ташкилотига аъзо мамлакатларнинг эҳтиёжи биргина Хитой ва Ҳиндистоннинг эҳтиёжи билан яқин 20 йилда тенг бўлади.

Конференцияда маъруза қилганлар Париждаги иқлим ўзгариши борасидаги келишувнинг дунёда амалга ошириш учун 2040 йилга келиб жаҳон энергетикасига 44 триллион доллар миқдордаги сармояларни киритиш зарур бўлиб, уларнинг 20 фоизи муқобил энергетикани ривожлантиришга йўналтирилишини қайд этишди.

Изображение 245

Форумга таклиф этилган АҚШдаги Стэнфорд университетининг энергетика сиёсати ва маблағларини ўрганиш бўйича Стайер-Тейлор марказининг ходими, олим  Жефри Болнинг фикрига кўра эса,  янги энергия манбалари жаҳон иқтисодий тизимини бутунлай ўзгартириб юборади.

Изображение 140

Шу билан  биргаликда конференция ишида иштирок этган Centre For Innovation In Voluntary Action нинг директори Майкл Нортон  Хитойнинг мукобил энергетика борасида олиб бораётган ишлари, шунингдек ўзи раҳбарлик қилаётган Марказга экологик жиҳатдан тоза энергия манбаи бўйича бутун жаҳондан келиб тушаётган ғоялар устида тўхталди. Биноларнинг энергетик тавсифи Европа институтининг ижрочи директори Оливер Рапф  электр қувватини тежовчи “ақлли уйлар”ни  кўплаб қуриш, ҳозирги кунда мавжуд уйларда иссиқликнинг беҳуда сарфини олиш учун эшик ва деразаларни герметизация қилиш борасида тўхталиб, мазкур йўналишда компания томонидан олиб бораётган ишлар ҳақида сўзлаб берди.

Изображение 145

-“Ақлли уй” нима учун керак? Ҳозир ҳаво ҳарорати инсоннинг айби билан ошиб бораётганини инобатга оладиган бўлсак, унга мослашиш ва атмосферага зарарли газларни чиқармайдиган, муқобил энергия манбаларида ишловчи уйларни қуриш зарур, деди у. – Уларнинг фаолиятини ривожлантиришда аввало:

- марказлаштирилган иситиш тизимидан воз кечиш;

- аҳолининг иқлим ўзгариши ва унга мослашиш борасидаги билимларини ошириш зарур. Чунки бугунги кундаги мавжуд уйлар жуда ҳам кўп электр ва иссиқлик қувватини “истеъмол” қилади ва шунинг ўзи билан иқлим ўзгариши борасидаги муаммонинг янада кескинлашувига ўз ҳиссасини қўшади.

Изображение 151

Сovestro AG компаниясининг барқарорлик бўйича етакчи мутахассиси Ричард Норткоут  “Электр қувватини ишлаб чиқариш ва энергия самарадорлиги: оптимал натижаларга эришиш” номли маърузасида компаниянинг  янги технологияларни қўллаган ҳолда қулай, арзон ва экологик жиҳатдан зарарсиз, электр қувватидан кам фойдаланадиган материалларни ишлаб чиқиш борасидаги тажрибаси билан ўртоқлашди.

Шу билан биргаликда форум ишида маърузалар билан бир пайтнинг ўзида олиб борилган “Иқлим ўзгариши муаммолари. Лаборатория”сида  жамиятда ижтимоий ўзгаришлар борасидаги инновцияларни қўллаш учун етакчи мутахассислар раҳбарлигида маҳорат дарслари бўлиб ўтди.

Изображение 166

Форумнинг иккинчи куни бевосита самарали қувват манбаларидан фойдаланиш борасидаги энг яхши тажрибалар ҳақидаги маърузалар тингланди. Бангладешнинг Муҳандислик масалалари бўйича ҳудудий раҳбари Мурод Хоссейни мамлакатда қуёш батареяларини ўрнатиш, шамол энергетикасидан самарали фойдаланиш хусусида форум фатнашчиларига сўзлаб берди:

-Асосий муаммолардан бири Бангладешдаги аксарият аҳоли янги технологияларни тушунмай, эски услубда яшашни афзал кўришидир. Шу сабабли сайёра, мамлакати, Ватанининг келажагига бефарқ бўлмаган ҳар бир олим, тадбиркор  ўз фаолияти билан биргаликда иқлим ўзгариши, бевосита қувват манбаидан фойдаланиш ва унинг атроф-муҳитга таъсири борасида тушинтириш ишларини ҳам олиб бориш зарур.

Solar Impulsе Фондининг асосчиси,  тадқиқотчи Бертран Пиккер  “Тоза дунё учун новаторлик руҳи” номли маърузасида “аҳолида янги тафаккурни ривожлантириш, эски қарашлардан воз кечган ҳолда экологик жиҳатдан тоза ва хавфсиз дунёда яшаш” учун фаолият йўналишлари қандай бўлиши хусусида тўхталди.

IMG_5724

Форумнинг асосий мақсади бугунги кун учун долзарб бўлган иқлим ўзгариши муаммосини  оз бўлсада ҳал этиш, унга мослашиш борасидаги зарур йўналишлардан бири — энергия манбаларидан тежамкорлик билан фойдаланишдан ташқари,  соҳага янги, илғор йўналишларни тадбиқ этиш борасида жаҳон тажрибасини кўрсатиш, фикрлар алмашинувини йўлга қўйиш бўйича ўз олдига қўйган мақсадига эришди. Зеро, бугунги кунда муаммони ҳал этишдаги ҳамкорлик, бирдамлик муҳим аҳамият касб этиб,  бир ёқадан бош чиқариб ҳаракат қилиш зарур. Шундагина инсоният фарзандлари учун ҳам хавфсиз ва тоза дунёни мерос қолдиради.

 Наргис Қосимова, Тошкент-Остона-Тошкент

НАВОИЙДА “ТОЗА ҲУДУД” КОРХОНАСИ ИШ БОШЛАДИ

Вилоятимизда “Тоза ҳудуд” давлат унитар корхонасини ташкил этиш бўйича йўл харитаси асосида  бир  қатор ишлар амалга оширилди.

Маълумки,  мамлакатимизда барча соҳалар қаторида экология ва атроф- муҳит муҳофазаси борасидаги ислоҳотлар ҳам янги босқичга кўтарилди. Президентимизнинг 2017 йил 21 апрелдаги    “2017-2021 йилларда маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш тизимини тубдан такомиллаштириш ва ривожлантириш  чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2916-сонли қарори ижросини таъминлаш юзасидан  Навоий вилояти ҳокимининг 2017 йил 5 майдаги “Чиқиндилар билан боғлиқ ишларини амалга ошириш тизимини тубдан такомиллаштириш ва ривожлантириш,  муносиб яшаш шароитларини яратиш, вилоятда санитар ва экологик вазиятни яхшилаш, аҳоли турмуш даражаси ва сифатини янда ошириш” мақсадида Қ-148-сонли қарори қабул қилинди.

Вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси томонидан мазкур қарор ижросини таъминлаш мақсадида 2017-2021 йилларда  маиший чиқиндиларни йиғиш, сақлаш, қайта ишлаш ва утилизация қилиш тизимини такомиллаштиришга доир тадбирлар режаси ишлаб чиқилди.

Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасининг   йиғилиш баённомасида  ишчи гуруҳлар шакллантирилган  бўлиб,  амалга оширилиши зарур бўлган ишлар ҳам тасдиқланган. Вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси томонидан ишлаб чиқилган  янги ташкил этилаётган “Тоза ҳудуд”  давлат унитар корхонасининг намунавий Устав лойиҳасига асосан  вилоят “Тоза ҳудуд” ДУКнинг Устави ишлаб чиқилди ва 2017 йилнинг 9- июнида Навоий шаҳар “Ягона дарча” маркази томонидан   рўйхатга олинди.   Шунингдек, “Тоза ҳудуд” давлат унитар корхонасининг шаҳар ва туман филиалларининг Низомлари тасдиқланди,  Ипотека Банк Навоий вилояти филиалида ҳисоб рақамлари очилди.   “Тоза ҳудуд” давлат унитар корхонасининг туман, шаҳар филиалларига раҳбарликка номзодлар туман ва шаҳар ҳокимларининг тавсиясига асосан тайинланди.

Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Арипов раислигида 2017 йил 31 май куни ўтказилган “Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш тизимини мувофиқлаштириш ва такомиллаштириш бўйича” Республика комиссиясининг 1-сонли мажлис баённомасида Навоий шаҳрида чиқиндиларни йиғиш, олиб чиқиш, саралаш, зарарсизлантириш ва қайта ишлаш лойиҳаларини амалга ошириш учун “Бережливость” ХИЧ корхонаси хизмат кўрсатиши назарда тутилган.

Бизнес-режада  даромад ва харажатлар прогноз кўрсаткичларини, йўл хариталарини, махсус техникаларнинг маршрутлари графикларини ишлаб чиқиш, маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш хизмати абонентларини юридик ва жисмоний шахсларни тўлиқ қамраб олиш назарда тутилган. Қарорда келтирилган намунавий структура асосида вилоят “Тоза ҳудуд” ДУК ва шаҳар, туман филиалларининг штат жадваллари ишлаб чиқилди.  Ҳудудий  Ободонлаштириш бошқармалари таркибидаги “Санитар тозалаш” участкаларининг мавжуд асосий воситалари тўлиқ хатловдан ўтказилиб,  “Тоза ҳудуд”  ДУК  балансига қабул қилиб олиш юзасидан ҳудудларда бир қатор ишлар якунига етказилмоқда.

“Тоза ҳудуд” чинакамига ҳудудларимиз тоза-озодалигини таъминлайдиган корхона бўлиши аниқ.

       Малика  МАМАДИЯРОВА,

Навоий вилояти Экология ва атроф муҳитни

муҳофаза қилиш бошқармас  ер ва сув назорати бўлими бошлиғи

 

шиша чикинди

ЧИҚИНДИМИ ЁКИ ДАРОМАД МАНБАИ?

шиша

Дунё бўйича барча турдаги озиқ-овқат ва ичимликларни қадоқлаш учун тахминан 3 миллиард 200 миллион дона идишлар ишлатилади ва бу кўрсаткич ўсиб бормоқда. Ҳар йили 100 миллиард дона, яъни юқори даражада автоматлашган фабрикалар кунига 100 миллионта шиша чиқара олади. Шишалардан ташқари турар-жойлар ва автомобиллар учун йилига тайёрланадиган 44 миллион тонна ойналарни ҳам унутмаслик керак. Ойналарнинг умумий бозор қиймати 50 миллион АҚШ долларига тенг. Шишаларни ҳам қўшиб ҳисоблаганда бозор қиймати 100 миллион АҚШ долларига боради.

Шишалар ва ойналар 9000 йилдан бери ишлаб чиқарилади, биринчи шиша эса 3500 йил аввал тайёрланган. Шиша ва ойналарни қайта тайёрлаш эса анча кеч, 1970 йиллардагина пайдо бўлган. Швеция синнари давлатлар шишанинг 90 фоизини қайта ишлайди, АҚШда ўртача 40 фоиз, Калифорния штати эса штатлар орасида 80 фоиз билан етакчилик қилмоқда. Буюк Британияда шиша идишлардан жуда кўп фойдаланишади, бу ерда 10 миллионта шишадан тахминан 3,6 миллион донаси қайта ишланади. Қолган қисми одатадгидек чиқиндихонага йўл олади.

Шиша ва ойналар таркиби силикатга бой бўлган қумдан тайёрланади ва уни исталганча қайта ишлаш мумкин. Шишаларни тайёрлаш кўп энергия талаб қилинадиган жараён. Бир тонна тоза шиша учун тўрт гига жоул энергия керак бўлади. Фойдаланилган шишаларни янгисига айлантиришда СО2 нинг атмосферага чиқарилиши 17 фоизга камаяди, кондан хомашё қазиб олиш ҳам керак бўлмайди. Лекин қайта ишлаш қимматга тушади. Америкада ҳар идишга 5 сент, Европада эса ҳар литр идишга 25 сент жарима солиш жорий этилган. Аммо шишаларни йиғиш, транспортда ташиш ва рангига кўра ажратишга кетадиган харажатларни солиқлар ва тўловлар билан қоплаб бўлмайди. Ҳаттоки, истеъмолчилар ва ҳукумат томонидан олиб бориладиган йирик тадбирлар ҳам шиша ишлаб чиқарувчи компаниялврнинг қайта ишланадиган шишаларга бўлган иштаҳасини очолмаяпти. Шу туфайли ҳар йили 65 миллион шиша идишлар ва банкалар чиқиндига чиқади. Шишаларни қайта ишилаш билан боғлиқ муаммоларга ечим топиш учун АҚШлик Эндрю Ангерлидер ва Гай Диллинген қайта ишланмайдиган оқ, яшил ва малла шишаларни кенг кўламда ишлатиш мумкин бўлган шиша кўпикларга айлантиришга оид инновацияни таклиф этишган.

Ишлатилган шишани кукун қилиб майдалаш, СО2 ни инъексия қилаётган пайтда иситиш енгиламмо абразив, мустаҳкам ва арзон кўпик ҳосил бўлади. Ортиқча юкларидан халос бўлишни хоҳлайдиган чиқиндихоналар учун шишани ўша жойда қайта ишлаб шишали кўпикка айлантириш мумкин энди. Бу чиқиндихонанинг ўзида жойлашган фабрикага органик чиқиндиларни парчалаб улардан метан олиш ҳамда ундан энергия манбаи сифатида фойдаланиш мумкин.

Ангерлидер ва Диллинген 1994 йилда Earthstone компаниясига асос солишди. Ҳаво пуфакчали ва фрустулали қайта ишланган шишаларнинг блоклари диатом циликатларга ўхшаш бўлиб, уларни грилларни тозалаш, бўёқларни кўчириш ёки толали тахталарни силлиқлашда ишлатиш мумкин. Абразив ва кўпикли шишаларнинг қўлланилиш соҳаси кенг.Earthstoneда бозор учун қайта ишланганшишанинг ўн бирга яқин турлари мавжуд.

Швециялик қурилиш тадбиркори Ейка Мёрд шиша кўпикларининг блокларини олдиндан йиғиладиган асослар, деворлар ва уй учун томларга ҳам айлантирган. Ейка Мёрд ҳаво пуфакчаларига тўлдирилган шишалар фақатгина уй учун инсулъяция эмас, балки ёнғиндан ҳимояловчи қурилиш материали эканлигини аниқлади. Ушбу қурилиш техникасини Европа Иттифоқи маъқуллаган. Мазкур блоклардан сув ўтмайди, бирорта замбуруғ ёки моғор ўсмайди ва зараркунандалар деворларнинг орасидан тешиб йўл очолмайди.

Сардор АБДУРАИМОВ

53

ЛАЙЛАК — ОМАД, БАХТ, КАТТАЛАРГА ҲУРМАТ РАМЗИ

3_reference

Тошкентдан Жиззах томон автоуловда йўлга чиқар экансиз, Тошкент вилоятининг Чиноз туманидан бошлаб Жиззах вилоятига қадар йўл четидаги электр устунлари устида лайлаклар ин қурганини кўрасиз. Қишнинг юмшоқ келиши натижасида бу гўзал ва улуғвор қушлар юртимизни тарк этмай, шу ерда қишлашмоқда. Яқинда сафарга йўлга чиққанимда лайлакларнинг анча кўпайганини, ёзнинг жазирама иссиғига қарамай ўз ота-онаси ёнида турган лайлакчаларни кўриб қувондим.

Aist-Andersen

Лайлак  кўпгина халқларда бахт, омад келтирувчи қуш сифатида қадрланади. Антик даврдаги қулёзмаларда эса  лайлак болалари ўзларининг қариб қолган ота-оналарини боқиши ҳақидаги фикрлар мавжуд. Шу сабабли уларни катталарга ҳурмат рамзи сифатида ҳам тасвирлашган.

5440073466_871eb407ef_b

Бувим болалигимда  сўзлаб берган эртакларида лайлак ўз уясини бузмоқчи бўлган қароқчиларни чўқиб, сал нарида жойлашган қишлоқ аҳлини қутқариб қолганини, бошқа бир афсонада эса тумшуғида тилла тангалар олиб келиб ёв қўшинлари устидан сочган лайлак уларни ўз орқасидан эргаштириб, ботқоққа чўктириб юборгани ва шу орқали юртни ҳалокатдан сақлаб қолгани ҳақида ҳикоя қилинарди. Айнан ана шу эртак ва афсоналар болалигимдан бу қушга ўзгача меҳр билан қарашимга сабаб бўлган бўлса, ажаб эмас.

aist_12

Дунёда лайлакнинг  қора(Ciconia nigra), оқ қорин (Ciconia abdimii), оқбўйин (Ciconia episcopus), малая бўйни тукли (Ciconia stormi), америка (Ciconia maguari), оқ (Ciconia ciconia), қоратумшуқ (Ciconia boyciana) лайлак турлари мавжуд.

800px-Ciconia_abdimii_-London_Zoo-8a

800px-Storm's_Stork_SMTC

Ўзбекистонда асосан  оқ лайлак истиқомат қилади.  Улар асосан бақа, сичқон, илон, чувалчанг билан озиқланишади. Қадимдан одамлар  лайлакка тегинмаганликлари сабабли, ҳануз у ўз уясини аҳоли тураржойлари яқинида қуради.

ptency_aista

Мода лайлак бир йилда  4-5 та тухум қўяди.  Полапонларини узоқ вақт давомида боқиб,  парваришлайди. Улар июнь-июль ойларида учирма бўлади.     Лайлак – фойдали қуш. Қадимда лайлаклар Ўзбекистоннинг Сурхон дарёси воҳасида Термиздан Деновгача уяларди. Қарши чўлини ўзлаштиришдан олдин Қашқадарё дарёси ҳавзасида оддий қуш саналган. Энг катта ареалларидан бири Зарафшон дарёсининг ўрта ва қуйи этаклари ҳисобланарди.

IMG_5326

 

Аммо, 1960 -йилларга келиб қишлоқ хўжалигининг ривожланиши натижасида бу ерда лайлаклар йўқолиб кетди. Ҳозирги кунда лайлакларнинг нисбатан катта ва муваффақиятли популяцияси Фарғона водийсида мавжуд. Қўқон атрофи ва Пунган, ҳамда, Қайроққум сув омбори оралиғидаги Сирдарёнинг оролларида бир неча катта колониялари аниқланди. Фарғона вилоятида уялайдиган лайлакларнинг умумий сони 500 жуфтдан ошади. Тошкент вилоятида лайлаклар колониялари Сирдарё воҳаси ва Чирчиқ, ҳамда, Ангрен дарёлари қуйи оқимида мавжуд.

uvidet-aista-primeta-avtor-3

Айни пайтда лайлакларнинг сони сезиларли даражада камайган. Асосий сабаб уларнинг яшаш шароити ўзгарганлиги: текисликлардаги дарёлар сув режимининг ўзгариши ва намли ерларнинг қуритилишидир. Муҳофаза қилиш мақсадида уларни овлаш тақиқланган.

Наргис ҚОСИМОВА

 

 

 

ТУРОН ЙЎЛБАРСИ ТИКЛАНАДИМИ?

турон

Ўтган асрнинг 60 -йилларида Амударё тўқайзорларида сўнгги Ўрта Осиё йиртқичи – Турон йўлбарси отиб ўлдирилган эди. Инсонларнинг аёвсиз тўқайзорларни кесиши,  кўнгилларини чоғ қилиш учун ов қилишлари бу маконда истиқомат қилган кўплаб қуш ва жониворларнинг йўқ бўлишига сабаб бўлди. Бугунги кунда дунё олимлари Турон йўлбарсини тиклаш устида иш олиб боришмоқда.

Илмий рисолаларда Турон йўлбарси шунингдек Каспий йўлбарси, баъзида Форс йўлбарси ҳам деб келтирилади. Унинг тарқалиш ва яшаш ареали Туронзамин, яъни Ўзбекистон, Қозоғистон, Туркманистонни ўз ичига олган улкан ҳудудни, бундан ташқари, Афғонистон ва Кавказ сарҳадларини ташкил этган бўлиб, Озарбайжоннинг нам ҳаволи субтропик ўрмонларида ҳам учраган. Ўтмишда Марказий Осиёдаги Сирдарё, Амударё, Мурғоб ҳамда Панж дарёлари яқинидаги қалин  тўқайзорлар, шунингдек, Каспий денгизи бўйларида  ҳам бу мағрур йиртқични тез-тез учратиш мумкин эди. ХIХ аср иккинчи ярми – ХХ аср бошларида Марказий Осиёни истило қилган Чор Россия қўшинларининг кириб келиши Турон йўлбарси ҳаётининг сўнгги чизиғини чизиб берди. 1883 йил 27 февралида Туркистон ҳарбий округи бошлиғи Тошкент ва Чиноз ўртасида яшайдиган йўлбарсларни йўқ қилишга буйруқ беради. Ов учун 12 Туркистон батальони жалб этилади.  Тошкент яқинидаги сўнгги йўлбарсни 1906 йили князь Голицин отиб ўлдиради. Жониворнинг сосон тиқилган териси ХХ асрнинг 60- йилларигача Давлат табиат музейида сақланган. Сўнг у ёнғинда йўқ бўлиб кетган.

Турон йўлбарси мушуксимонлар оиласига кирувчи, вазни 200 кг. бўлган йирик  йиртқич ҳайвондир. Ҳар  бир йўлбарс  оиласи ўз ер майдонига эга бўлиб, ўртача  8-10 кв.км.га хўжайинлик қилган. Ҳид билиш органи кучли ривожланмаган, лекин жуда яхши эшитган. Кўзи  қоронғуда ҳам яхши кўрган. Йўлбарслар янги ўлдирилган ҳайвон гўштини хуш кўришган. Ўлжасига томон писиб бориб, бирдан сакраб, ўлжасига ташланган. Қочаётган  ҳайвонни 80-100 метрга катта тезликда қувиб, тутолмаса орқасига қайтган.

Овда  тутилган ҳайвон гўштини олдин эркак йўлбарс тўйгунча еб олиб, кейин урғочиси еган. Агар уясида болалари бўлса, уларга ҳам  орттириб олиб борган. Ов бароридан келса эркаги бир йўла 5-6 кг.гача гўшт еган. Қорни  тўқ бўлса 4-5 кун овга чиқмай, ағанаб уясида ухлашни яхши кўрган. Бир  кеча-кундузда 18-20 соат ухлаб, асосан сув ичиш учун жойидан  қўзғалган. Йўлбарс танаси ҳимоя рангига эга, мўйнаси сарғиш, қора- кўкимтир  йўл-йўл  чизиқли бўлиб, ҳайвонни тўқай-қамишзорларда душман пайқашини  қийинлаштирган.

Озуқа етарли бўлмаса йўлбарс  ҳар йили  болаламаган. Етарли  шароит бўлса март-апрель ойларида иккитадан тўрттагача бола туққан. Болалари беш ёшида жинсий вояга етиб, 1,5-2 йил онаси ҳимоясида бўлган, кейин мустақил яшаш учун ўзига макон ахтариб кетган.

Йўлбарс 6-7 метр узунликка, 3 метр баландликка ҳеч қийналмай сакраган. Айниқса ов пайтида шиддат билан ҳаракат қилгани. Олдинги оёқлари жуда кучли., бир зарбада отнинг белини синдириб, овлаган ёввой чўчқа, кийикларни тил тортирмай ўлдирган. Сувда яхши сузган. Турон йўлбарси жўшқин Амударёдан кўндалангига сузиб ўтганини одамлар кўп бор кузатишган.

Яқин ўтмишгача хон ва подшохлар тахтига йўлбарс терисини ёпишган, бу уларга куч қудрат ато этишига ишонишган.  Йўлбарс ови ҳам шоҳларнинг энг севимли машғулоти ҳисобланган. Европа бойлари йўлбарс терисининг доимий харидори бўлган  ва олтин ҳисобига сотиб олишган.

Турон йўлбарси  бошқа турларига нисбатан айёрлиги билан ажралиб турган. Ов қилиш учун узоқ вақт таъқиб қилинганида, овчиларни чалғитиб, уларнинг орқа томонига ўтиб қўққисдан овчига ташланар экан.

Марказий Осиё аҳолиси қадимданоқ Турон йўлбарсини хавфсиз жонивор сифатида эъзозлаган: йўлбарс, агар унга хавф таҳдид солмаса, одамларга ҳеч қачон ҳужум қилмаган. Қолаверса, халқона қарашларда йўлбарс – куч-қудрат ва ишонч рамзидир. Шу сабабли, одамлар яшайдиган манзиллар яқинида ҳам бу жониворларни кўриш мумкин бўлган.

Дунё эколог ва табиатшунослари бу турнинг буткул йўқолиб кетиши у яшайдиган ҳудудлар экотизимига катта салбий таъсир ўтказаётганини аниқлашди. Айрим жониворларнинг кескин кўпайиб, бошқаларининг эса аксинча – сезиларли даражада камайиб кетиши экомуҳит мувозанатини бузмай қолмайди, албатта. Худди шу омил Турон йўлбарсининг табиий популяциясини қайта тиклаш учун туртки бўлди. Бутунжаҳон Ёввойи табиат жамғармаси ташаббуси билан Турон йўлбарси популяциясини тиклаш, бу ноёб жониворни асраб-авайлаб кўпайтириш бўйича лойиҳа ишлаб чиқилди. 2014 йилда мазкур турни тиклаш ишлари бошланди. Бунинг  учун Қозоғистон ҳудуди танланиб, 15 йилга мўлжалланган лойиҳа ишлаб чиқилди. Мутахассислар томонидан турни қайта тиклаш ва унинг яшаб кетиши учун зарур шароитлар яратишга киришилди. Маълум бўлишича, Турон йўлбарсига тур бўйича энг яқин саналган мушуксимон жонивор Оссурия (Амур) йўлбарси бўлиб,  Эрон ва бошқа ҳудудларда яшайдиган бу турга мансуб бўлган жониворлар оилаларини Қозоғистонга кўчиришга қарор қилинди. Мутахассислар эътирофича, энг мушкул юмуш – йўлбарс яшаб-кўпайиши учун талаб қилинадиган экотизимни шакллантиришдир. Бундай экотизим Или дарёси дельтаси ҳамда Балхаш кўлининг жанубий қирғоғида шакллантирилиши мўлжалланган. Бу ерда улкан сарҳадли – 437 минг гектарлик боғ-қўриқхона яратилиши кўзда тутилган бўлиб, боғдаги табиий шароит йўлбарсларнинг яшаши учун қулайлик туғдириши, яъни энг кераги – ов қилиши учун кийик, тўнғиз, сайғоқ, кемирувчилар синфи вакиллари, қушлар ва йўлбарслар озиқланадиган зайтун сингари ўсимликлар бўлиши талаб этилади. Мутахассислар “йўлбарс макони” шу ҳудудда яшовчи аҳолига халал бермаслиги, аксинча, одамларнинг яхшироқ яшашларига кўмаклашишини таъкидлашмоқда.

Наргис ҚОСИМОВА