All posts by Nargis Qosimova

Afghanistan_-_Tajikistan_Bridge_Completion

Диққат! Танлов! “Амударё: фотокамера нигоҳида”

Ўзбекистон экологик ҳаракати Германия халқаро ҳамкорлик жамиятининг (GIZ) “Амударёнинг қуйи оқимларида ердан фойдаланиш ва экотизимларни сақлашга экотизимли ёндашув” Дастури билан ҳамкорликда Халқаро Амударё кунларига бағишланган  тадбирлар доирасида “Амударё: фотокамера нигоҳида” номли фототанлов ўтказади.

Танловнинг мақсади – Амударё ҳавзаси учун глобал  иқлим ўзгаришининг оқибатлари, трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланиш, Амударё дарёси ҳавзасида билогик хилма хилликни сақлаш, сув ресурсларини бошқариш ва сув тежаш масалаларида минтақавий ҳамкорликни ривожлантириш, экологик таълим сифатини оширишга жамоатчиликнинг эътиборини қаратишдан иборат.

Танловда барча хоҳловчилар иштирок этишлари мумкин

Танловга фоторасмлар ва фоторасмлар жамланмаси қабул қилинади.

Танловга битта муаллифдан кўпи билан 10 фоторасм фабул қилинади.

Фоторасмнинг пастки қисмида унинг номи келтириб ўтилиши мақсадга мувофиқдир.

Битта расмнинг ҳажми 5 мгб дан  ошмаслиги лозим.

Танловга тақдим этилган фоторасмлар учун муаллифлик ҳуқуқи сақланиб қолади.

Танлов  ташкилотчилари танловга келиб тушган ижодий ишлардан Амударёга бағишланган кўргазмада фойдаланиш, фоторасмлар муаллифларини исми шарифини келтирган ҳолда уларни Экоҳаракатнинг веб сайтига жойлаштириш, ОАВда чоп этиш ҳуқуқига эга.

Танловга тақдим этилаётган расмларга қуйидаги маълумотлар илова қилиниши лозим: фамилияси, исми, шарифи, фаолияти тури, яшаш манзили, (шаҳар, қишлоқ), боғланиш телефон рақамлари ва электрон манзил.

Ижодий ишларни 2018 йилнинг 8 ноябрига қадар қуйидаги манзилга тақдим этишингиз сўралади: Тошкент шаҳри, Мустақиллик кўчаси 59 уй.  Тел. +99871 2304153, факс +99871 2304219, e-mail:   info@eco.uz, Ўзбекистон экологик ҳаракати.

Қўшимча маълумотларни +99871 2304153 телефон рақами орқали олишингиз мумкин.

 

1424529.1.1515144414

Европейский инвестиционный банк дал займы Республике Узбекистан для поддержки усовершенствованию инфраструктуры водоснабжения и энергоэффективности

Подписание двух знаковых кредитов открывает новую главу в отношениях между Республикой Узбекистан и Европейским инвестиционным банком (ЕИБ). Стоит отметить, что займы будут выгодны как для страны, так и для окружающей среды.  

 Заем в размере 100 млн. евро будет использоваться для финансирования проектов в области водоснабжения и удаления сточных вод в рамках финансируемого ЕС Фонда действий в области климата и окружающей среды. Эта операция поможет Узбекистану лучше справиться с высокой зависимостью от внешних водных ресурсов и нехваткой местных ресурсов пресной воды. Около 80% воды, используемой в Узбекистане, поступает из соседних стран.

 

Второй заем в размере 100 млн. евро, разработанный в качестве кредитной линии, поможет реализовать инвестиции в области энергоэффективности малых и средних предприятий, компаний средней капитализации и предприятий частного сектора в Узбекистане. Финансирование ЕИБ будет способствовать достижению цели правительства Узбекистана по снижению уровня энергоемкости страны не менее чем на 50% к 2030 году, и у промышленного сектора имеется значительный потенциал для улучшения ситуации в этой области.

 

Вазил Худак, вице-президент ЕИБ, ответственный за Центральную Азию, прокомментировал: «Мы очень рады тому, что первые договора займов ЕИБ, когда-либо подписанные в Узбекистане, заключены через год после запуска операций ЕИБ в этой стране. Они помогут местной экономике и в то же время будут способствовать смягчению негативных последствий изменения климата. Эти два займа обеспечат содействие в модернизации водной инфраструктуры и будут способствовать переходу на более эффективные и экологически безопасные технологии. Путем финансирования «зеленых» инвестиций в энергоемкие отрасли, банк ЕС вносит свой вклад в достижение Целей устойчивого развития при помощи мер в отношении использования недорогих и экологически чистых источников энергии и изменения климата».  

 

Сухроб Холмурадов, Заместитель премьер-министра, председатель Государственного комитета Республики Узбекистан по инвестициям, заявил следующее: «Мы приветствуем участие ЕИБ в Узбекистане. Подписание двух первых операций в водном и энергетическом секторах поднимает наше сотрудничество на новый уровень в практическом применении рамочного соглашения между Узбекистаном и ЕИБ о деятельности Банка в нашей стране. Мы высоко оцениваем дальнейшую поддержку ЕИБ в обеспечении устойчивого экономического развития Узбекистана для реализации важнейших проектов социальной инфраструктуры, продвижения зеленой энергетики и развития новых энергосберегающих технологий.»    

 

Посол Петер Буриан, Специальный представитель ЕС по Центральной Азии, прокомментировал: «Мы приветствуем решение ЕИБ о запуске первых двух займов в Республике Узбекистан. Эта поддержка в области управления водными ресурсами и энергоэффективности имеет особое значение для укрепления нашего сотрудничества с Узбекистаном в содействии развитию и экологической устойчивости в Центральноазиатском регионе, что полностью соответствует приоритетам ЕС и правительства Узбекистана. Этот заем ЕИБ отражает растущее сотрудничество между ЕС и Узбекистаном за последние годы, и мы призываем наших узбекских партнеров воспользоваться этим в полной мере. Совершенно очевидно, что любые реально ощутимые цели, особенно в области развития и охраны окружающей среды, достижимы лишь на основе совместных действий и сотрудничества, и мы рады видеть эту атмосферу в отношениях между ЕС и Узбекистаном.» 

 

Оба проекта разрабатываются в сотрудничестве со Всемирным банком и, как предполагается, получат техническую поддержку со стороны Инвестиционного фонда для стран Центральной Азии, которым управляет Европейская комиссия и который оказывает поддержку странам Центральной Азии в осуществлении приоритетных инвестиций, способствующих инклюзивному и устойчивому росту.

 

 

Справочная информация:

 

Европейский инвестиционный банк (ЕИБ) является долгосрочным кредитным учреждением Европейского союза и принадлежит его государствам-членам. Он предоставляет долгосрочное финансирование для принятия обоснованных инвестиционных решений с целью содействия достижению целей политики ЕС.

 

За пределами ЕС, Банк поддерживает проекты, способствующие экономическому развитию в странах, которые ранее подписали соглашения об ассоциации или сотрудничестве с Европейской комиссией.

 

Кредитные операции ЕИБ в Республике Узбекистан обеспечивают поддержку Стратегии нового партнерства ЕС с Центральной Азией. Эта стратегия, которая признает растущее значение Центральной Азии для ЕС, направлена на укрепление взаимосвязей между Европейским Союзом и соседними странами путем содействия процветанию, стабильности и безопасности.

Группа ЕИБ предоставляет займы в этом регионе в рамках механизма кредитования для стран Азии, предоставленного в соответствии с мандатом Европейского совета и Европейского парламента на период 2014-2020 гг. Кроме того, банк ЕС финансирует проекты в странах Центральной Азии в рамках Фонда действий в области климата и окружающей среды. Данный фонд поддерживает проекты в области возобновляемых источников энергии, энергоэффективности и охраны окружающей среды, а также проекты, направленные на сокращение выбросов парниковых газов и повышение безопасности энергоснабжения ЕС.

ekologiya-660x330

ИНСОН ТАБИАТНИНГ БИР БЎЛАГИ…

Инсон туғруқхонада илк бор кўзларини очганда, катта бир хона, ундаги нарсаларга кўзи тушади ва ўрганиш учун бир неча кун ўша ерда ётади. Ундан кейин мўъжаз ватанчасига олиб келинади. Бу жараёнда бола табиатни кўради. Илк бор машинага ўтиради. Ва ниҳоят уйига келади. Уйида эса уни янги муҳит кутаётган бўлади. Вақтлар давомида у ерга мослашиб бораверади…

Бола секинлик билан катта бўлгани сари унинг эҳтиёжлари ҳам катта бўлиб бораверади. Шубҳасиз, ҳар бир эҳтиёжи табиат билан боғлиқ. Эгнидаги пахтадан тикилган кийимидан тортиб тотган энг ширин мевасигача.Унинг оиласида муҳит қандай бўлса бола ҳам шу руҳда шаклланади. Ота-она тежамкор бўлса, у ҳам шундай қилади. Топганини ҳою-ҳавас йўлида совурадиган бўлса, бола ҳам худди шундай ўсади. Инсон табиати шунақа – ўрикнинг  тагига ўрик, беҳининг тагига беҳи тушади.

Инсон билан табиат бир-бирига узвий боғлиқ нарса. Унисисиз бунисини, бунисисиз унисини тасаввур қилиш қийин. Аммо билиб билмасликка олиб озор беравериш ёмонда. Кузнинг келганини пайқатиш учун бир неча кун ёмғир ёғди. Анча вақт кутилган ёмғир, лекин негадир у лойқа эди. Қарияларимиз сабабини дарахтларнинг кўп кесилиши билан боғлашди бу ҳолни. Албаттада, инсон табиатга озор бераверганидан кейин, лойқа ёмғир ёғмай шакарлиси ёғсинми? Ахир табиатда ҳам инсонларда бўлгани каби кўнгил бор. Биз шунчаки ташвишларимиздан ортиб уни пайқамаймиз холос.

Кўп қаватли уйларнинг атрофида махсус чиқинди ташлайдиган жойлар мавжуд. Лекин кўпинча ўша чиқиндиларни махсус идишларга эмас, йўл-йўлакай дуч келган жойга ташлаб кетишганининг гувоҳи бўлганман. Унинг ичида озиқ-овқат маҳсулоти бўлиши мумкин. Ахир уларни уволи борку, дея ўйлайдигандан, ишга, ўқишга шошяпман, бундай қилаётган бир менмаску, дейдиганлар кўпроқ. Ана шуниси ачинарли холда.

Биз табиатга қандай муносабатда бўлсак, у ҳам бизга шундай жавоб қайтаради. Инсон ўзи узвий боғлиқ нарсага озор бериши орқали била туриб ўз илдизига болта урмаяптимикан, деган савол туғилади. Лекин жавоби шу юртда яшаётган етти ёшдан етмиш ёшгача бўлган ҳар бир фуқоронинг ич-ичида.

«Болалигимда ёнғоқни жуда ёқтирардим. Қиш охирлаб баҳор келган пайтлари эди. Ҳаммамиз дастурхон атрофида нонушта қилиб ўтирганимизда мен учун атаб дастурхонга қўйилган ёнғоқни акам еб қўйди. Мен жуда қаттиқ хафа бўлиб, аразлаб қолдим, холбуки бу йил ҳисобидан охирги ёнғоқ эди. Ҳамма мени юпатишга уринар, лекин фойдасиз эди. Шунда бобом раҳматли чўнтагидан битта ёнғоқ чиқардиларда: “Хоҳласанг буни танаввул қил. Бўлмаса сенга уни кўпайтириш йўлларини ўргатаман”, дедилар. Айни ёнғоқ тугаган пайтда уни кўпайтириш таклифи ёқиб тушди. Ўша битта ёнғоқ, битта кетмон, бир челак сув билан ҳовлимиз бурчагига бордик. У ерни кавлаб ёнғоқни экдик. Шунда бобом айтгандилар, буни парвариш қилсанг, бир неча йилдан сўнг шундай мева берадики, ҳамманики тугаса ҳам сеники тугамайди. Эккан ёнғоғим ер бағрини ёриб чиқиб, ниҳол бўлди. Шундан кейин мен вақти-вақти билан унинг тагини юмшатиб, сув қуядиган, оҳаклаб ҳам қўядиган бўлдим. Дарахт вақт ўтгани сайин ўсиб-улғайиб мева бера бошлади. Ўша пайт қаттиқ жанжал қилганимдан дарахтимгаям, мевасигаям ҳеч ким дахл қилмасди. Унинг баргларини ёқсам мендан аразлаб мева тугмай қўйишини айтганди бобом. Томорқага полиз экинларининг ўрнига ёйиб ташланса ўғит бўлади, дердилар. Орадан ўн беш йил ўтди. Мен ҳам, ёнғоғим ҳам улғайдик. Шаҳарга ўқишга келдим. Ҳозиргача ёнғоқ терилса, уйдагилар менинг дарахтим мевасини бериб юборишади. Бобом орамизда йўқлигига кўп давр ўтган бўлса ҳам уларни ҳар ёдга олганимда мана шу воқеани эсламай қолмайман, чунки улар ўша вақтда мени овутиш билан биргаликда табиатга муҳаббат уйғотиб кетган. Энг муҳими, меҳр берилган нарсадан меҳр қайтишини англаганман. Бу учун бобомдан миннатдорман…

Хулоса ўрнида: ҳар бир инсон дунёга келибдики ўзидан яхши ном — «давлат»  қолдиришга ҳаракат қилади. Бунинг учун умрини сарфлайди. Талайгина яхшиликлар қилади. Келинг, ўша талай яхшиликлар сафига она табиатга муҳаббатни ҳам қўшиб қўяйлик, биздан қолган муҳаббатни фарзандлар, улардан сўнг эса невараларимиз ардоқлашсин. Бу йўлда қўлимиздан келганча уйда, ишда, кўчада уларга намуна бўлайлик. Зеро, бу уларга қилган энг катта яхшиликларимиздан бири бўлса ажабмас.

Адиба Мейлиева,

ЎзДЖТУ талабаси

 

IMG_0775

ҚИШЛОҚЛАРДА СУВ МУАММОСИ ЕЧИЛАДИМИ?

Сув танқислиги муаммоси мамлакатимиз учун доимо долзарб бўлиб келган. Айниқса сўнгги йилларда Орол фожиаси, глобал иқлим ўзгариши натижасида ёғингарчиликнинг  кам бўлиши мазкур масалага янгича ёндошишни тақозо қилмоқда. Мамлакатимизда 92% чучук суви қишлоқ хўжалигида фойдаланади. Унинг сарфи жуда юқори бўлиб,  бугунги кунда тежамкор технологиялардан фойдаланмаса Марказий Осиёда сув тақчиллиги билан боғлиқ кўплаб муаммолар келиб чиқиши мумкин ва уларнинг кўпчилиги ҳозир мавжуд: чўлланишнинг кучайиши, сувнинг ифлосланиши, биохилмахилликнинг йўқолиши ва ҳоказо. Қишлоқ ҳудудларида сўғориш ва ичимлик суви муаммоси қачон ечилади? Бугунги кунда мазкур масала Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, маҳаллий хокимиятлар саъй-ҳаракати билан қисман бўлсада ечилмоқда, аммо етарлича эмас. Шу сабабли хорижий сармояларнинг жалб қилиниши муаммони қисман бўлсада бартараф этиш имконини беради. Европа Иттифоқининг «Ўзбекистоннинг қишлоқ ҳудудларида сув ресурсларини барқарор бошқариш» Дастурини амалга ошириб  келинмоқда. Ушбу дастур Европа Иттифоқи (ЕИ) ва Ўзбекистон ўртасидаги 2014-2020 йилларга мўлжалланган ҳамкорлик доирасида сув ресурсларини бошқаришни қўллаб-қувватлайди ва Европа Иттифоқининг Сув бўйича Доиравий Директивасига таянган холда энг яхши Европа амалиёти қўлланилишини рағбатлантиради. Дастур 2016-2019 йилларга мўлжалланган бўлиб, унинг умумий мақсади иқлим ўзгариши шароитида Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги соҳасининг ҳар тамонлама ва барқарор ўсишига ҳисса қўшишдир. Дастур 3 та ўзаро боғлиқ таркибий қисмлардан иборат:

IMG_07911) 1-компонент. GIZ томонидан амалга оширилиб, сув ҳўжалигини ва ресурсларини мукаммал бошқаришнинг миллий доиравий концепциясини яратишга қаратилган. Шу билан бирга ушбу компонент доирасида умумий қиймати 7 миллион еврога тенг сув ва энергия ресурсларини тежовчи асбоб-ускуналар ва замонавий қишлоқ ҳўжалиги техникалари хариди ҳам кўзда тутилган.

2) 2-компонент. БМТнинг Тараққиёт Дастури томонидан амалга оширилиб, қишлоқ ҳудудларида сув ресурсларини барқарор бошқариш техник салоҳиятини мустаҳкамлашга қаратилган.

3) 3-Компонент. Ўзбекистондаги Европа Иттифоқи Делегацияси томонидан амалга оширилиб, сув ресурсларидан самарали фойдаланиш ва атроф-муҳит муҳофазаси ҳақида аҳолининг хабардорлигини оширишга қаратилган. Ушбу компонентнинг асосий мақсади сув ресурсларини асраш, сув ресурслари ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишнинг стратегик аҳамиятини жамоатчилик томонидан янада чуқурроқ англанишини уйғотишдан иборат. Ҳўш, мазкур муаммо нима учун долзарб? Марказий Осиё давлатлари аҳолисининг сувга бўлган талаби асосан трансчегаравий дарёлар – Амударё ва Сирдарё ҳисобига қондирилади. Кузатишларга қараганда, 2020 йилга бориб иқлим ўзгариши, глобал ҳароратнинг ошиши туфайли мазкур дарёларни сув билан таъминлаётган музликлар захирасининг 15–20 фоизга камайиши кутилмоқда. Тоғ музликлари ҳажми йилига 0,2–1 фоиз атрофида камайиб бораётгани, тоғ дарёлари ҳавзаларида қор захиралари тобора қисқараётгани фикримизнинг исботидир. Иқлим ўзгариши туфайли минтақамизда ёз фаслига хос давр чўзилади. Ўз навбатида, қишлоқ хўжалиги экинларини суғориш меъёри 2030 йилга бориб ҳозиргидан 5 фоизга, 2050 йилга бориб 7–10 фоизга ва ниҳоят 2080 йилга бориб 12–16 фоизга ошади. Бинобарин, табиатга муносабат, жумладан, сув ресурсларидан оқилона, тежаб-тергаб фойдаланиш янада муҳим масалалардан бирига айланади. Сувсизлик муаммоси қишлоқ хўжалигига, қолаверса, иқтисодиётнинг бошқа соҳаларига катта зарар етказиб, шу заминда яшаётган кишиларни жиддий синовларга дучор этиши мумкин.

IMG_0714- Ушбу лойиҳа ирригация тизими ҳавза бошқармалари, сув истеъмолчилари уюшмулари ва фермер хўжаликлари даражасида сув хўжалик ташкилотларининг техник салоҳиятини мустаҳкамлаш учун мўлжалланган. Барқарор сув хўжаликларини бошқариш ва санитария шароитларини таъминлашга қаратилган Барқарор ривожланиш учун 2030 йилги Дастур мақсадларига ёрдам беради. Бу қуйи даражалардаги сув ресурсларининг интеграциялашган бошқарувини қўллаб-қўвватлаш ва маҳаллий ҳамжамиятнинг сув ресурсларини самарали бошқариш борасидаги иштирокини қўллаб-қўвватлашга орқали амалга ошириш мумкин, деди Ўзбекистонда Европа Иттифоқи  Делегациясининг бўлим бошлиғи Франсуа Бежо.

Дастур Фарғона, Сирдарё, Самарқанд, Қашқадарё, Сурхондарё ва Хоразм вилоятларини қамраб олган бўлиб, Ўзбекистонда Европа Иттифоқи Делегациясининг Фарғона вилоятига уюштирган медиатури жараёнида водийда Дастур доирасида амалга оширилаётган ишлар билан танишдик.

“Зармурод-Турғунбой” Сув истеъмолчилари уюшмасининг раҳбари Равшанбек Якубовнинг фикрига кўра, уюшма лойиҳага қўшилгач, анча  ишлар амалга оширилди. Хусусан, СИУ ҳудудидаги 24000 аҳоли, 67 та фермер хўжалиги мавжуд.  Уларнинг 47 таси пахта ва ғалла экишса, 20 таси боғдорчиликка ихтисослашган. Ҳудудда сувнинг сарфини камайтириш ва ундан оқилона фойдаланиш учун фермер хўжаликларида сувни тежаш технологияларидан, яъни томчилатиб, плёнка ташлаб, қарама-қарши сўғориш каби усулларни жорий қилмоқда. Мавжуд аҳволни яхшилаш ва СИУ фаолиятини рағбатлантириш учун ишчиларга 5 та велосипед, битта юк ташувчи мотоцикл берилди. СИУ биноси таъмирланиб, компьютер техникаси билан таъминланди. Ҳудуддга сув келувчи канални таъмирлаб, сувни ўлчовчи гидропостлар қурилди, деди Р.Якубов.

IMG_0759БМТТД лойиҳасининг техник маслаҳатчиси Малика Икромованинг айтишича, лойиҳа қамраб олган ҳудудлардаги фаолият юритаётган СИУларнинг энг аҳволи оғирлари танлаб олинган. Улар лойиҳага қўшилгач, қисқа муддат ичида уларнинг фаолиятида ижобий ўзгаришлар сезилди.  Бундан ташқари, ҳудудда 5 та хўжаликка томчилаб сўғориш технологиялари киритилиб, экиш учун кўчатлар берилди.

Тошлоқ тумани Заркент қишлоғи Янгийўл маҳалласида истиқомат қилувчи Аминжон Дадажонов хонадонини ҳам лойиҳа қамраб олган.

IMG_0753-10 сотих еримиз бор, дейди хондон бекаси Муқаддам Муйдинова. – Бизда ичимлик ва сўғориш суви доимо муаммо бўлиб келган. Экинларни артезан қудуғидан сув ташиб суғорар эдик. Европа Иттифоқи лойиҳаси доирасида хонадонимиз танлаб олиниб, сувни йиғиш қурилмаси ўрнатилди ва 47 туп олма, нок кўчатлари совға қилиниб, уларни томчилатиб сўғориш учун ускуналар билан таъминландик. Қисқа муддатда томорқадан олинаётган ҳосилдорлик ҳам ошди.

Қува тумани Фарғона вилоятининг ўзининг анорлари билан дунёга машҳурдир. Туман қишлоқларини оралаб юрар экансиз, бу ерда ҳар бир қарич ер меҳр билан парвариш қилинганлигини,  боғдорчилик шаклланганлигининг гувоҳи бўласиз.

IMG_0791-Туманимизда 309 та фермер хўжалиги пахта ва ғаллага, 800 таси эса боғдорчиликка ихтисослашган, дейди туман хокимининг ўринбосари Абдували Исохолов. – Туманда 250 минг нафар истиқомат қилиб, уларнинг 80% ичимлик суви билан таъминланган. Албатта сўнгги йиллари  аҳолининг ўсиши, сув ресуврсларининг камайиши кузатилмоқда. Бундай шароитда сувни етказиб бериш муаммодир. Шу сабабли аввало аҳолининг сувни тежаш борасидаги билимларини ошириш, экологик маданиятини шакллантириш муҳим аҳамият касб этади. Биргина томчилатиб сўғориш 35-40% сувни тежайди.

IMG_0813Туманнинг Гулистон қишлоғида истиқомат қилувчи Мажидов Олимжон томорқасига экилган 40 туп мевали дарахтларнинг кўчатлари, сабзавотлар  томчилатиб сўғориш технологиясини қўллаш орқали етиштирилмоқда. О.Мажидов деҳқончилик билан шуғулланиб, сувнинг ҳар бир томиси нақадар қадрли эканлигини жуда яхши билади.

-Тирикчилигим 17 сотих томорқа ва ижрага олинган ерда сабзавот етиштириш билан ўтади.  Хонадонимга сувни йиғиш қурилмаси ва томчилатиб сўғориш учун ускуналар ўрнатилгач, кунига 200-300 литр сув тежала бошланди. Ёзнинг энг иссиқ, сув тақчил кунларида ҳам экинларни сўғориб туриш имкони бўлди, дейди О.Мажидов.

IMG_0800Қува тумани Гулистон қишлоғида жойлашган “Мусажон Исмоилов” СИУ 501 та хонадонни ўз ичига олади. СИУ муҳандиси Абдулбек Шералиевнинг айтишича, қишлоқ хонадонлари лойиҳа билан қамраб олингач, қисқа муддатда қишлоқдаги 37 умумий ўрта мактаб, 14-сонли МТМ ва 150 та хонадон ичимлик суви билан таъминланди.  3600 гектар ерга эга бўлган 93 та фермер хўжаликларини сув билан таъминлаш учун уч километр  узунликка эга бўлган канал суғориш сувининг йўқотилишини олдин олиш учун бетонланмоқда.

IMG_0848-Канал қурилиши жорий йилнинг сентябрь ойида бошланди. 2018 йилнинг декабрь ойида тугатилиши белгиланган, дейди “Улкан инвест хамроҳ” МЧЖ Шаҳобиддин Хасанов. – Канал битса фермерлар бир йилда сарфлайдиган 500 м3  ўрнига 200 м3  сув сарфланади ва бебаҳо обиҳаётнинг60% тежалади. Бундан ташқари шу пайтгача 20 та фермер хўжалиги шу каналдан сув ичаётган бўлса, таъмирлаш битгач, сувнинг сарфи камайиши ҳисобига яна 5 та фермер хўжалиги суғориш сувига эга бўлади.

IMG_0841Албатта лойиҳа қамраб олинган ҳудудларда сувни тежаш борасида амалга оширилаётган ишлар таҳсинга сазовор. Аммо лойиҳа 2019 йилда тугагач, бошланган ишар амалга ошадими?

IMG_0716-Мен Фарғона вилоятида олдинга интилган одамларни кўрдим. Хонадонларда бўлиш чоғида уларнинг қўшнилари жорий этилаётган технологияларни кўриб, ўзларида ҳам жорий этаётганларини айтишди. Бу жуда қувонарли ҳолат. Чунки бу лойиҳанинг барқарорлигини таъминлайди.

Демак, лойиҳа натижаларига кўра мамлакатмизнинг Фарғона, Сирдарё, Самарқанд, Қашқадарё, Сурхондарё ва Хоразм ҳудудларида Ирригация тизими хавза бошқармаси, Ирригация  тизими бошқармаси ва 7 та Сув истеъмолчилари уюшмаларининг моддий-техника базаси уларнинг транспорт воситалари ва портатив сув ўлчаш асбоблари орқали мустаҳкамланади. Уларнинг бинолари таъмирланиб, янги мебель ва компьютер техникаси билан жиҳозланади. 7 та СИУга қарашли 9 та канал ва 2 та ирригация тизими бошқармалари қайта таъмирланиб,  гидротехник сув дарвозалари янгиланади. Сув ресурсларини самарали ва барқарор бошқаришга имкон берувчи сув хўжалигини бошқариш, гидрометрия ва метрология, йирик иншоатлар ва сув омборлари, ирригация ва мелиорация, сув насослари ва энергия тежаш соҳасида 2500 сув хўжалиги мутахассислари янги билимларга эга бўлиб,  уларнинг амалий кўникмалари оширилади.

IMG_0838Сувни тежаш ҳар биримизнинг бурчимиз. Айнан ҳар бир одамнинг бу борадаги ҳаракати, яъни сувни тежашда, уни ифлослантиришни олдини олишда, экологик ва озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашдаги фаолияти муаммони ҳал этишга ёрдам бериб, фарзандларимизга фаровон ва экологик жиҳатдан тоза дунёни қолдиришга имкон яратади.

Наргис ҚОСИМОВА

 

барс

4 октябрь – Бутунжаҳон ҳайвонларни ҳимоя қилиш куни

Бутунжаҳон ҳайвонларни  ҳимоя қилиш куни  1931 йилда Италияда  ҳар йили бўлиб ўтадиган ҳайвонларни ҳимоя қилиш масалаларига қаратилган  конгрессда қабул қилинган бўлиб, мақсад инсоният эътиборини тобора йўқолиб бораётган биохилма-хиллик муаммосига қаратиш эди. Афсуски орадан салкам бир аср вақт ўтишига қарамай, мазкур муаммо ўз ечимини топмай, тобора кескинлашиб бормоқда. 4 октябрь эса барча ҳайвонларнинг ҳимоячиси бўлган  католик авлиё Франциск Ассизск хотирасига танланган. 1979  йили  Папа Иоанн Павел II  расмий равишжа  авлиё  Франциск Ассизскни экологлар  ҳимоячиси деб атаган эди.  Унинг номи билан халқаро мукофот таъсиси этилган бўлиб, у билан ҳар йили табиат муҳофазасига ўзининг улкан ҳиссасини қўшган  инсонлар тақдирланадилар.  Мазкур кунни нишонлашдан мақсад:

- барча жонзотларни асраб-авайлаш ва уларни кўпайтиришга ҳисса қўшиш;

- инсонларнинг ҳайвонларга нисбатан меҳр-муҳаббатини қўллаб-қувватлаш;

-  ҳайвонларга инсон ҳаётидаги ўрнини қадрлаш;

-ҳайвонлар инсониятни маънан бойитаётганлиги учун, меҳрга ўргатаётганлиги учун улардан миннатдор бўлиш. Ҳозирда мазкур кун дунёнинг 60 дан  ортиқ мамлакатларида кенг нишонланади.

Бугунги кунда жуда ҳам кўпчилик ҳайвонлар инсон ёрдамига муҳтождир. Ҳар йили юз миллион ҳайвонлар ишлаб чиқариш қурбонига айланишади. Шулардан бири мўйначилик соҳасидир. Эндиликда табиий мўйнанинг ўрнини унинг муқобили билан алмаштириш вақти аллақачон етиб келди.  Ўзбекистон ҳудудида бугун сайғоқлар шохлари учун деярли қириб битирилди, ноқонуний ов оқибатида  бухоро буғуси Хонгул, жайрон, қор қоплони, Туркистон силовсини, қулон йўқолиш арафасида, олиб чиқиб кетишга расмий равишда рухсат берилганлиги сабабли чўл тошбақасининг сони кескин камайиб кетди. Фуқароларнинг табиатга нисбатан нодонларча муносабати туфайли шаҳарларимиздан сассиқпопишак, суфитурғайлар йўқолиб кетди, оддий чумчуқ, мусичалар сони кескин камайди.

Ҳозирда республикамизда 732 та умуртқали ва 14900 тага яқин умуртқасиз ҳайвонлар бўлиб, улар ичида  109  турдаги сутэмизувчилар, 468 турдаги қушлар, 60 турдаги  судралиб юрувчилар, 3 та сувда ва қуриқликда яшовчи, 92 та тур балиқ, 11000 та ҳашаротлар, 223 турдаги моллюсклар, 61 турдаги халқасимон қуртлар, 1179 турдаги думалоқ ва 533 турдаги яси, 850 турдаги оддий қуртлар мавжуд.  Шулардан Ўзбекистон Қизил китобига 184 хил жониворлар киритилган бўлиб, мазкур рўйхат йилдан йилга кенгаймоқда. Албатта республикамизда ҳайвонот ва ўсимлик дунёсини муҳофаза қилишда 8 та қўриқхона, 2 та  миллий боғлар, 9 та давлат буюртмахоналари ва “Жайрон” экомаркази фаолият юритмоқда. Аммо бу жуда ҳам камдир.  Мамлакатимизда қўриқхоналар сонини ошириб, аҳолининг экологик онгини ошириш, экологик маданиятини шакллантириш борасида кенг кўламли ишларни амалга ошириш, ҳайвонот  ва ўсимлик дунчига зарар етказганлар учун кескин жазо чоралари кўриш лозим.

Н.ҚОСИМОВА

 

18

ЎЗБЕКИСТОН ТАБИАТИНИНГ БИОЛОГИК ВА ЛАНДШАФТЛАР ХИЛМА-ХИЛЛИГИ

18Бизга маълумки, жамият тараққиёти барча соҳаларнинг уйғун тарзда ривожланишига боғлиқ. Ижтимоий-иқтисодий, маънавий-маданий, маърифий-ҳуқуқий, экологик-техник ислоҳотларнинг босқичма-босқич кўтарилиши ривожланиш пиллапояларини юксалтиради. Бу жараёнда учинчи сектор, деб аталмиш нодавлат нотижорат ташкилотларнинг ўрни, роли, фаоллиги ортиб бориши эса келгусида кучли фуқаролик жамиятининг шаклланишигина эмас, балки ривожланиш уфқларини кенгайтиради. Шу жиҳатдан олиб қараганда бугунги кунда нодавлат нотижорат ташкилотлари деярли барча жабҳада фаолият юритиб, ислоҳотларнинг чуқурлашиши ва мамлакатнинг модернизация жараёнларининг тезлашишида муҳим аҳамият касб этмоқда.

Қарши шаҳридаги “Экосфера” нодавлат нотижорат ташкилотининг фаолияти табиат муҳофазаси масалаларига йўналтирилган. Эътиборлиси, фаолият турларининг кенг қамровлигидир. Қисқача таъриф берганда республика, жумладан Қашқадарё вилояти ҳудудида экологик муаммоларни ўрганиш, уларни илмий асосда таҳлил қилиш, аҳолининг экологик билими ва маданиятини ошириш борасидаги ишлари билан давлат дастурларининг бажарилишига амалий ёрдам бериш кўзда тутилган. Шунингдек, фуқаролик ва демократик жамиятнинг ривожланишига ўз ҳиссасини қўшиш, фуқароларни ижтимоий ва маънавий ҳимоя қилиш ҳамда халқаро ҳамкорлик доирасида халқаро юридик ташкилотлар билан мустаҳкам алоқа ўрнатиб, инвестиция маблағларини юқорида келтириб ўтилган вазифаларни ҳал қилиш учун сарфлашдан иборат.

Ана шу мақсадда “Экосфера” нодавлат нотижорат ташкилоти бугунги кунда қатор ишларни амалга ошириб келмоқда. Айниқса, якка тартибда меҳнат фаолияти олиб бораётган қишлоқ аҳолисига экологик тоза, инсон соғлиги учун фойдали бўлган озиқ-овқат маҳсулотлари етиштириш борасидаги ахборот-маслаҳат хизматлари кўрсатиб келинаётгани диққатга сазовордир. Шунингдек, ёшларнинг экологик, маънавий-маданий савиясини ошириш, табиий ресурсларни ҳимоя қилиш, улардан оқилона фойдаланиш, табиатга меҳр-муҳаббатли қилиб тарбиялаш учун ўқув машғулотлари олиб борилмоқда. Ушбу марказ аҳолининг экологик, маънавий-маърифий дунёқарашини кенгайтириш мақсадида реклама ва ноширлик билан шуғулланиб келаётгани ҳам эътиборлидир. “Умумий биология”, “Табиий билимлар замонавий консепцияси”, “Табиат муҳофазаси ва экологияга оид русча –ўзбекча изоҳли луғат”, “Ўзбекистоннинг асосий бўёқбоп ўсимликлари” каби бир қатор китоблари ҳамда “Қашқадарё ҳавзаси флорасининг камайиб, йўқолиб бораётган ўсимлик турлари”, “Қашқадарё вилоятида камайиб, йўқолиб кетаётган ҳайвон турлари”, “Добро пожаловать в Кашкадарью”, “Проведение экскурсий в Кашкадарьинской области- требование времени” ,“Қарши давлат университети биология кафедраси — Биология фанлари доктори, профессор С.М.МУСТАФАЕВ” каби буклет ва брошюралар, “Қашқадарё жаннатмакон диёр” номли альбомли  китоблар шулар жумласидан. 

Ўзбекистон табиатининг биологик ва ландшафтлар хилма-хиллиги миллий бойлигимизнинг ажралмас қисми. Бу бойлик бир неча минг йиллик эволюция давомида юзага келган ҳамда аждодларимиз томонидан бизга қолдирилган улкан меросдир. Зиммамизда бу меросни авлодларга хилма-хил ва барқарор тизим кўринишида қолдиришдек улкан ва масъулиятли вазифа турибди.

-Ушбу ташкилот вилоятдаги ўсимликлар дунёсини ўрганиш, йўқолиб кетиш арафасида турган яшиллик олами турларини тиклаш, уларни кўпайтириш билан шуғулланиб келади,- дейди “Экосфера” нодавлат нотижорат ташкилоти рахбари Самадулло Мустафоев. — Тадқиқот ишларини олиб бориш учун воҳанинг чўл ва тоғ ҳудудларида тез-тез хизмат сафарлари уюштирамиз. Ўсимликларнинг камайиб кетиш сирларини ўрганиш учун маҳаллий аҳоли билан яқиндан мулоқотга киришамиз. Айниқса, фуқароларнинг ўзини-ўзи бошқариш органлари билан ҳамкорликда тадбирлар ташкил этиб, ўсимликларни асраб-авайлаш, уларни кўпайтириш борасида учрашув ва семинарлар ўтказиб келаётганимиз ижобий натижа бермоқда. Доривор ўсимликлар аҳоли ўртасида кенг ишлатиб келинади. Одамлар, кўпинча, уларни йиғиб олиб, уй шароитида дори тайёрлашади. Бундай ҳолларда ўсимлик таркибида баъзи моддалар борлигини, уларнинг кимёвий хоссаларини билмасдан тайёрланган дорилар фойда ўрнига зарар келтириши мумкин.

Масалан, халқ табобатида анжирнинг баргли қуритилган ва илдизидан тайёрланган қайнатма меъда-ичак йўли ишининг бузилиши камқонлик сингари хасталикларда фойдаланилса, пишмаган меваси (ғура) жароҳатларни битирадиган восита тариқасида ишлатилади. Мевадан тайёрланган қайнатмаси систит ва нефритга даво ҳисобланса, юқори нафас йўлларининг ўткир яллиғланиш касалликларида меваларини сутда қайнатиб тановул қилиш тавсия этилади. Барглари, ёш шохлари ва етилмаган меваларининг сутсимон ширасидан турли яралар ва жароҳатларни даволаса, буйракда ҳосил бўладиган майда тош ва қумлардан халос бўлиш ва  бадандаги сўгал ва ҳуснбузарларни йўқотиш учун кенг фойдаланилади.

Хонаки бодом — қуруқ мевалар сарасига кирувчи навлари орасида жуда кўп сонли гибридлар мавжуд. У Косон, Бешкент, Касби ва Муборак туманларида қадимдан муҳим дастурхонбоп мева ҳисобланади. Ушбу бодомни бугунги кунда Англия, Германия, Франция, Канада, АҚШ мамлакатларига экспорт қилинади. Унинг мағзи Сурия, Туркия, Эрон, Афғонистон давлатларининг экспорт маҳсулотларидан. Ширин бодом ёввойи ҳолда Ўрта Осиёнинг Чотқол, Қурамин, Помир-Олой тоғ тизма этакларида кенг тарқалган. Қашқадарё воҳасида бу ўсимлик Оқсув, Қорасув дарёлари соҳиллари, Қизимчак, Ҳисорак, Чопуқ қишлоқлари атрофларида кенг тарқалган. Ҳисорак ва Ғилон қишлоқлари аҳолисининг оғзаки маълумотларига қараганда, ушбу дарахт юқорида келтирилган дарёлар соҳилларида қадимда тўқайзорларни асосий ўсимликларидан биридир. Ҳозирги кунда бу ўсимлик реликт тур сифатида онда- сонда учрайди. Маданий- ширин бодом ёруғ ва иссиқсевар ўсимлик, одатда у майин тупроқли намликка бой жанубий- шарқий тоғ ёнбағирларида мўл ҳосил беради.

Аҳолининг табиатни муҳофаза қилишдаги иштирокини ошириш соҳасида нодавлат нотижорат ташкилотларининг ўрни ва роли тобора юксалиб бормоқда. Шундай экан, бу йўналишда фаолият юритадиган нодавлат нотижорат ташкилотлар янада кўпайса мақсадга мувофиқ бўлур эди.

Ҳақиқатан ҳам дахлдорлик туйғуси шаклланган ва тараққиёт мезонларини фаол муносабатлар билан бойитган ташкилотларнинг ортиб бориши кучли фуқаролик жамиятининг пойдевори мустаҳкамлигидан далолатдир.

Гулруҳ  ЖЎРАЕВА,

    Ўзбекистон Экологик ҳаракати Қашқадарё

        вилояти бўлинмаси координатори.

мусор

ЧИҚИНДИДАН ҚАЧОН ҚУТИЛАМИЗ?

    Йўлда кетаётганингизда кўча-кўйда, теварак-атрофингизда, ерга ташланган чиқиндиларни кўрганда, кайфиятингиз тушиб кетади. Музқаймоқ қоғози дейсизми, баклашка, қоғозлар, ҳар ерда ташлаб кетилган писта пўчоқларими, хуллас атрофдаги чиқиндиларни кўрган инсоннинг руҳиятига салбий таъсир қилмай қўймайди. Ваҳоланки, кўпгина шаҳар ва туманларда чиқиндилар муаммоси бугунги кунда ўз ечимини топаяпти. Чиқиндилар борасида тўпланиб қолган муаммоларни бартараф этиш бўйича, олиб борилаётган ишлар хусусида вилоят экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси йиғма ахборот – таҳлилий бўлими бошлиғи Хуршид Самадов билан суҳбатлашдик. Қуйида ушбу суҳбат билан танишасиз.

  Савол: Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун талабларини бузган қайси мансабдор шахс ёки фуқарога Ўзбекистон Республикаси “Маъмурий жавобгарлик тўғрисида”ги Кодекснинг қайси моддаларига асосан жарима солиниб ундириб олинади?

Жавоб: Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонун талабларини бузган ҳар қандай фуқаро ва мансабдор шахсларга нисбатан атроф табиий-муҳитни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва уларни қайта тиклаш борасида атроф-табиий муҳитни муҳофаза қилишга оид барча қонун ва қонун ости норматив ҳужжатларни бузилиши натижасида, яъни, Ўзбекистон Республикасининг “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги, “Экологик назорат тўғрисида”ги, Ўзбекистон Республикасининг ер, сув, ўрмон, ер ости бойликлари тўғрисидаги, атмосфера ҳавосини, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ҳамда улардан фойдаланиш тўғрисидаги қонун талаблари бузилганлиги натижасида Ўзбекистон Республикаси “Маъмурий жавобгарлик тўғрисида”ги Кодекснинг 65-модда 2-қисми, 68-модда 1-қисми, 70-72 модда 1-қисми, 75-модда 2-қисми, 77-модда 1-қисми, 79-модда 1-2-қисми, 82-модда 2-қисми, 84-модда 1-қисми, 85-модда 1-қисми, 88-модда, 90-модда 1-қисми, 91-модда, 95-модда ҳамда 96-моддаларига асосан жарима солиниб ундириб олинади.

С. Бошқарма томонидан жойлардаги аҳоли яшаш пунктлари ҳамда дарё, сой, каналлар ва коллекторлар атрофида ноқонуний ташкил этилган чиқиндихоналар бўйича ўтказилган рейдлар давомида қандай камчиликлар аниқланди ва қандай чоралар кўрилди?

Ж: Бошқарма ходимлари томонидан жойлардаги аҳоли яшаш пунктлари ҳамда дарё, сой, каналлар ва коллекторлар атрофида ноқонуний ташкил этилган чиқиндихоналар бўйича ўтказилган рейдлар давомида жорий йилнинг ўтган даври мобайнида Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 22-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси “Чиқиндилар тўғрисида”ги қонунининг 15-моддаси талабларини бузган 182 та хуқуқбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 91, 95, 96 – моддаларига асосан 39 млн 382 минг сўм миқдорида маъмурий жарималар қўлланилди ва ундириб олинди. Қўлланилган маъмурий жариманинг 165 нафар фуқароларга нисбатан 30 млн 382 минг сўмни ҳамда 17 нафар мансабдор шахсларга нисбатан 9 млн 100 минг сўмни ташкил этади.

С: Ғалладан бўшаган майдонларда сомон ва куз пайтида хазонларнинг ёқилиши, дарахтларнинг ноқонуний кесилиши, кўп қаватли уйларнинг томларида очиқ аланга олдириб, битум эритиш ва ноқонуний равишда ихтио фауна ресурсларини овлаш бўйича ўтказилган рейд текширишлари давомида қандай камчиликлар аниқланди?

Ж: Ғалладан бўшаган майдонларда сомон ва куз пайтида хазонларнинг ёқилиши, дарахтларнинг ноқонуний кесилиши, кўп қаватли уйларнинг томларида очиқ аланга олдириб, битум эритиш ва ноқонуний равишда ихтио фауна ресурсларини овлаш бўйича ўтказилган рейд текширишлари давомида

жорий йилнинг ўтган даври мобайнида Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 47-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси “Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 24-моддаси талабларини бузган 61 нафар хуқуқбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 85, 86, 88 ҳамда 95-моддаларига асосан 14 млн 282 минг 160 сўм миқдорида маъмурий жарималар қўлланилди ва ундириб олинди. Қўлланилган маъмурий жариманинг 46 нафар фуқароларга нисбатан 9 млн 114 минг 960 сўмни ҳамда 15 нафар мансабдор шахсларга нисбатан 5 млн 167 минг 200 сўмни ташкил этади.

С: Хўжалик юритувчи субъектларнинг атроф-муҳитнинг ифлослантирувчи манбааларида ўтказилган мониторинг кузатувлари жараёнида қандай ижобий ёки салбий ҳолатлари кўзга ташланди?

Ж: Жорий йилнинг ифлослантирувчи манбалар мониторинги бўлими томонидан вилоятдаги мавжуд 28 та хўжалик юритувчи субъектларнинг  атроф-муҳитни ифлослантирувчи манбааларида мониторинг назорати ўтказилиб, 278 та манбадан, жумладан атмосфера ҳавоси бўйича 157 та, оқова сув бўйича 92 та, тупроқ ифлосланиши бўйича 29 та манбадан намуналар олиниб, жами 1796 та, шундан атмосфера ҳавоси бўйича 759 та, оқова сув бўйича 792 та, тупроқ ифлосланиши бўйича 245 та кимёвий таҳлиллар ўтказилди. Ўтказилган кимёвий таҳлиллар натижасида аниқланган қонунбузарликлар ҳолати юзасидан 10 нафар мансабдор шахсларга ва фуқароларга нисбатан 3 миллион 10 минг сўмни, шундан атмосфера ҳавоси бўйича 6 та 1 миллион 722 минг сўм миқдорида, оқова сув бўйича 3 та 1205,68 минг сўм, тупроқ ифлосланиши, чиқиндиларни жойлаштириш бўйича 1 та 172,24 минг сўм миқдорида маъмурий жарима қўлланилиб, ундириб олинди. Шунингдек, 5 млн 717 минг 20 сўмлик қўшимча компенсацион тўлов сўммаси ҳисоблаб ундириб олинди.

мусор1   Жорий йилнинг биринчи ярим йиллиги давомида вилоятдаги мавжуд очиқ сув ҳавзаларининг ифлосланиши бўйича Кашкадарё, Оқсув, Танхоз, Яккабоғ, Шимолий ва Жанубий коллекторлар ҳамда Талимаржон, Чимқўргон, Пачкамар сув ҳавзалари сувларидан намуналар олиниб, кимёвий таҳлил қилиб борилди. Тахлиллар натижаси бўйича Қашқадарё дарёсининг бошланиши (Варганза) постида минерал тузлар миқдори 327,0 мг/л ни, Муборак постида 1536,0 мг/л ни ташкил этмоқда. Минерал туз микдорининг ортиб бориши Варганза пости билан Муборак пости оралиғида Қашқадарё дарёсига ушбу ҳудуддан оқиб ўтувчи зовур ва сойлардаги минерал туз миқдори юқори бўлган сувларнинг келиб қўшилиши натижасида содир бўлади.

С: Чиқиндиларни ташиш, жойлаштириш, сақлаш, қайта ишлаш борасида кейинги пайтда олиб борилаётган амалий ишлар нималардан иборат? Бу борада камчиликка йўл қўяётган корхона, ташкилотлар хусусида тўхталиб ўтсангиз?

Ж: Бошқарма томонидан жойлардаги барча туман ва шахар аҳоли яшаш пунктлари ҳамда дарё, сой, каналлар ва коллекторлар атрофида ноқонуний ташкил этилган чиқиндихоналар бўйича назорат ўтказиш бўйича бошқарманинг 2018 йил 6  январдаги буйруғи ишлаб чиқилиб, мазкур буйруғ асосида доимий рейдлар олиб борилмоқда. Аниқланган ҳолатлар бўйича камчиликларни бартараф этиш ва келгусида қайта содир этмаслик мақсадида тарғибот-ташвиқот ишлари олиб бориляпти. Ўтказилган назорат давомида Шаҳрисабз, Яккабоғ, Чироқчи ва Қарши шаҳрида 142 та чиқиндилар ноқонуний жойлаштирганлиги аниқланиб, 258 тоннага яқин чиқиндилар жойлардаги марказий чиқиндихоналарга чиқартирилди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Таркибида симоб моддаси бўлган лампалар ва приборлардан фойдаланиш ва уларни фойдали равишда ишлатиш корхоналари фаолиятини тартибга солиш тўғрисида”ги 2000 йил 23 октябрьдаги “Симобли лампаларнинг ишлатилиб бўлган ресурсларини тўплаш ва уларни утилизация қилишни ташкил этиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги, 2011 йил 11 сентябрьдаги қарорлари  ижроси юзасидан мониторинг олиб борилиб, 7740 дона хар хил турдаги таркибида симоб моддаси бор бўлган яроқсиз лампа ва приборлар аниқланди. Мониторинг даврида таркибида симоб моддаси бўлган яроқсиз лампа чиқиндиларни демиркулизация қилиш учун Қарши шаҳар “Эко баланс технология” МЧЖ га топширтирилди.

Бошқарма ходимлари томонидан 2018 йилнинг ўтган даври мобайнида Қарши Нефт база масъулияти чекланган жамиятида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 4 сентябрдаги “Ишлатилиб бўлган техник мойларни топшириш, йиғиш, ҳисоб-китобларини амалга ошириш, сақлаш ва ташиш тартиби ҳақидаги Низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги Қарори ижроси юзасидан назорат ишлари олиб борилди. Бунинг натижасида Қарши Нефт база масъулияти чекланган жамияти томонидан 7,2 тонна миқдорида ишлатилган мой қабул қилинган.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 27 октябрдаги “Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш соҳасида давлат ҳисоби ва назоратини олиб бориш тартиби тўғрисидаги Низомни тасдиқлаш ҳақида”ги Қарори ижроси юзасидан жойларда 35 та хўжалик субъектларида мониторинг олиб борилиб, тўпланган 29 тонна чиқиндилар миқдори чамалаш йўли билан аниқланди ва тегишли кўрсатмалар берилди.

Вилоятдаги мавжуд барча кадастр объектлари, қаттиқ маиший ҳамда қурилиш чиқиндиларини кўмиш полигонлари, фойдаланиб бўлингандан кейин кўмиб ташланадиган кул тўплаш ва кўмиб ташланадиган шлам тўплаш жойлари, хавфли чиқиндиларни сақлаш, заҳарли кимёвий чиқиндиларни ва саноат чиқиндиларни кўмиш жойлари, шунингдек, чиқиндиларни утилизация қилиш жойларини тўлиқ хатловдан ўтказилди. Чиқиндиларни йиғиш майдончаларида уларни жойлаштириш ва сақлаш жараёнини атрофлича ўрганиб борилмоқда ва аниқланган камчиликлар бўйича тегишли тартибда тарғибот-ташвиқот ишлари олиб борилмоқда.

Чиқиндиларни жойлаштириш ва сақлаш жараёнида юзага келаётган муаммоларни самарали ечимини топиш бўйича Республика қўмитаси билан ҳамкорликда ишлар амалга оширилмоқда.Очик турдаги автотранспорт воситаларида чиқиндиларни ташиш вақтида юк устини махсус қоплама билан мажбурий ёпишни жорий этиш бўйича назорат ишларини ташкил этилган.

Ўтказилган рейдлар давомида чиқиндиларни ташиш қоидаларини бузганлиги учун 7 нафар фуқарога нисбатан маьмурий чоралар қўлланилди.

Қаттиқ маиший чиқиндилар ҳамда саноат чиқиндиларини кўмиш ва утилизация қилиш жойлари давлат кадастри маълумотлар базаси яратилган бўлиб, ҳар чорак якуни бўйича чиқиндихонага жойлаштирилган чиқиндилар миқдори маьлумотлар кадастри киритиб борилмоқда.

  С: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 21 декабрдаги, “Дарё ўзанларини тозалаш ва қирғоқларини мустаҳкамлаш ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида”ги Қарори ижроси бўйича ҳамкорликдаги кунлик рейдлар давомида фуқаро ва мансабдор шахсларнинг қандай қонунбузилишларга йўл қўйганликлари аниқланди?

Жавоб: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 21 декабрдаги, “Дарё ўзанларини тозалаш ва қирғоқларини мустаҳкамлаш ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида”ги Қарори ижроси бўйича ҳамкорликдаги кунлик рейдлар давомида жорий йилнинг ўтган даврида Ўзбекистон Республикаси “Ер ости бойликларини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 33-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунининг 15,18,47-моддаси талабларини бузган 31 та хуқуқбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 70, 95, ҳамда 701-моддаларига асосан 17 млн 585 минг 800 сўм миқдорида маъмурий жарималар қўлланилди ва ундириб олинди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992 йил 7 апрелдаги қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасидаги сув омборлари ва бошқа сув ҳавзалари, дарёлар, магистраль каналлар ва коллекторларнинг, шунингдек, ичимлик сув ва маиший сув таъминотининг, даволаш ва маданий-соғломлаштиришда ишлатиладиган сув манбаларининг сувни муҳофаза қилиш зоналари ҳақида”ги Низом талбаларидан келиб чиқиб Қашқадарё дарёсининг муҳофаза зоналарида 6 маротаба рейд ўтказилиб, аниқланган қонунбузилишлар юзасидан 2 нафар фуқарога нисбатан 516 минг 720 сўм миқдорида маъмурий жарима қўлланилиб ундириб олинди. Назорат ишлари давом этмоқда.

 С:Расмий веб-сайт ва “Facebook” ижтимоий тармоғига қандай мурожаатлар келиб тушди улар асосида ўтказилган тезкор рейдлар натижалари нималардан иборат?

Ж: Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табий ресурслардан оқилона фойдаланиш соҳасидаги экологик маданиятни ошириш, бу жараёнга нодавлат нотижорат ташкилотларини кенг жалб қилиш, расмий веб-сайт ва “Facebook” ижтимоий тармоғидан унумли фойдаланишдан иборат. Бундан ташқари бошқарма фаолиятини оммавий ахборот воситаларида кенг ёритиш ҳамда унинг самарадорлигини кузатиб бориш, фуқороларнинг ҳуқуқий ва санитар-экологик саводхонлигини ошириш бўйича кенг кўламдаги ишларни ташкил қилиб бориш, умумтаьлим ва ўрта-махсус таьлим муассаларидаги ўқувчи- ёшларнинг экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш масалаларига кенг жалб қилиш ҳамда уларнинг экологик маданиятини ошириш. Халқаро экологик саналар ва улар доирасида олиб борилаётган фаолият юзасидан аҳоли хабардорлигини кузатиб, мониторинг қилиб бориш. Қашқадарё вилояти экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг оммавий ахборот воситалари ва жамоатчилик билан ишлаш фаолиятини янада такомиллаштиришга йуналтирилган ташкилий-хуқуқий, назорат-таҳлилий ва амалий тадбирлари ҳамда унинг дастурий вазифаларини самарали амалда қўллаш юзасидан 2018 йилга мўлжалланган иш режаси тасдиқланганган бўлиб, ушбу бўйича амалий иш олиб борилмоқда.

                                          Гулруҳ ЖЎРАЕВА,

                                     Ўзбекистон Экологик ҳаракати Қашқадарё

                                      вилояти ҳудудий бўлинмаси координатори.

27 СЕНТЯБРЬ –ХАЛҚАРО ТУРИЗМ КУНИ

туризм куни

1975 йили Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ташаббуси билан  хукуматлараро миқёсда янги –Бутунжаҳон туризм ташкилоти ташкил этилди. Унинг бош штаб квартираси Мадридда жойлашган. 1979 йили Манила шаҳрида БМТ Бош Ассамблеясининг Ш сессиясида мазкур кунни нишонлаш тўғрисида қарор қабул қилинди ва 1980 йилдан бошлаб у кенг миқёсда, яъни 27 сентябрь куни нишонлана бошланди.  Мақсад – туризмни тарғиб қилиш, унинг давлатлар иқтисодиётига қўшаётган ҳиссасини ёритиш, халқларни бирлаштирувчи кучини намойиш қилишдан, мамлакатларнинг туристик салоҳиятини кўтаришдан  иборат эди.  Бугунги кунда дунёнинг кўпгина мамлакатларида  шу куни фестиваллар, турли хил тадбирлар ўтказилади. Ўтган асрнинг 80-йилларидан бошлаб туризмнинг асосий йўналишларидан бири бўлган экотуризм ривожлана бошланди. 2002 йилни Халқаро туризм куни деб эълон қилинди. Зеро, экотуризм асосида табиатни муҳофаза қилиш ётади.  Шу сабабли Бутунжаҳон туризм ташкилоти томонидан экосайёҳнинг 10 та қоидаси ишлаб чиқилди:

Ер ҳимояга ва меҳрга муҳтождир;

Дам олган жойда чиқинди қолдирмаслик;

Сайёҳ ўзи билан ўсимлик ва ҳайвонларни эмас, балки фақатгина фотосуратларни олиб кетиши мумкин;

Ўзингиз тушган дунёни ўрганинг, табиатни, халқлар маданиятини, географияни;

Маҳаллий халқларнинг ҳаёти, маданияти, урф-одатларини  ҳурмат қилинг;

Атроф-муҳитга зарар етказувчи ишлаб чиқарувчиларнинг буюмларини харид қилманг;

Табиат қўйнида фақат сўқмоқлардан юринг;

Табиатни муҳофаза қилувчи дастурларда қатнашинг;

Табиат муҳофазасини амалга оширувчи ташкилотларга кўмаклашинг;

Экотуризм тамойилларига риоя қиладиган  сайёҳлик фирмалари билан саёҳат қилинг.

БМТнинг Бош Ассамблеяси 2017 йилни Ривожланиш мақсадида барқарор туризмни ривожлантириш халқаро йили деб эълон қилди.

Н.ҚОСИМОВА

 

720_460_80_2495977360

Озон қатламини муҳофаза қилишда ёшларнинг ўрни

Ҳозирги кунда ҳар қандай экологик муаммо глобал муаммо бўлиб, бутун дунёга ўз таъсирини кўрсатмоқда. Масалан, Орол муаммоси ёки Чернобилдаги ҳалокат оқибатлари сайёрамизнинг турли чеккаларида акс-садо бермоқда. Чанг бўронлари, ёғин миқдорининг камайиши, ёзги ҳароратининг кўтарилиши Орол денгизи саёзланишининг натижасидир. Бутун жаҳон шу муаммоларни ҳал қилишга ўз ҳиссасини қўшишга ҳаракат қилмоқда, чунки минтақада мавжуд бўлган ҳар бир «қизғин экологик нуқта» ўта исиш ва кутилмаган ойларда ўнглаб бўлмас ўзгаришларга олиб келиши мумкин. Келиб чиқаётган муаммоларда инсонларнинг ҳам айби бор. Бу муаммолар антропоген муаммолар деб аталади, яъни улар инсон фаолияти билан боғлиқдир. Энг қўрқинчли муаммолардан бири бу ачинарли натижаларга, офатга олиб келадиган атмосферада мавжуд бўлган озон қатламининг емирилишидир. Ҳозирда содир бўлиб турган иқлимий ўзгаришлар, одамларда иммунитет пасайиши, кўплаб касалликларнинг пайдо бўлишида сезилиб турибди ва бу ҳали охири эмас. Айтиб ўтган муаммолар ва уларни ҳал қилиш йўллари тўғрисидаги маълумотларни замондошларимизга айтиб бериш лозим. Шу масаланинг тарихи, озон, унинг хусусиятлари, «озон туйнуклари», озон қатламини ҳимоя қилиш бўйича халқаро ҳамжамиятлар фаолияти ва бошқа масалалар тўғрисида Фарғона вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси томонидан 16-сентябр Бутунжаҳаон озон қатламини ҳимоя қилиш кунини нишонлаш хафталиги давомида бир қанча тарғибот ташвиқот ишлари олиб борилмоқда. .

1496531472_eb6e09aae81fede5e3d6a0d3a1b1388b_603x325 Бутун дунёда бўлганидек, мамлакатимизда ҳам мазкур сана “Озон қатламини муҳофаза қилмоқдамиз” шиори остида нишонланмоқда. Ўзбекистон жаҳон ҳамжамиятининг бошқа мамлакатлари қаторида сайёрамизнинг озон қатламини сақлаб қолиш фаолиятига ўз ҳиссасини қўшмоқда.

2018 йил 7 сентябрь куни Фарғона вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси ҳамда Ўзбекистон Экологик ҳаракати Фарғона вилоят ҳудудий бўлинмаси билан  ҳамкорлигида, Фарғона шаҳридаги “Парвоз” номидаги 40-сонли махсус умумтаълим мактабида, Халқаро озон қатламини  ҳимоя қилиш куни ва мазкур Конвенциясининг       31 йиллигига бағишланган давра суҳбати ўтказилди.

Давра суҳбатида, вилоят Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси, Ўзбекистон Ёшлар қаноти вилоят Кенгаши, Миллий тикланиш демократик партяси вилоят Кенгаши, ФЖШМҚ вилоят бўлимлари ходимлари, олий таълим ва ўрта махсус муассасалари талабалари ҳамда оммавий ахборот воситалари ҳодимлари иштирок этишди.

Ушбу тадбирни ўтказишдан кўзланган асосий мақсад  озон қатламининг атроф-муҳит ва аҳоли саломатлигини ҳимоя қилишдаги ўрни, озонни емирувчи моддаларни ишлаб чиқариш ва истеъмолини қисқартириш борасида ёшларнинг хабардорлигини ошириш, Бугунги кун ёшларининг экологик маданий савиясини, экология борасида уларнинг билим ва иқтидорларини, масъулиятларини мунтазам ошириб бориш, Озон қалами хақида тушунчалар бериш ҳамда атроф муҳит ва инсон саломатлигининг муҳофазаси масалаларидаги фаоллигини жонлантириш экологик муаммоларни ечиш ҳамда аҳоли саломатлигини яхшилашга йўналтирилган ёшлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш, ёшлар ўртасида экологик маданиятини ошириш борасида тезкор механизимларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш режаларини ишлаб чиқиш , ёшларни экологик ҳуқуқ ва мажбуриятлари қай тарзда амалга оширилиши тўғрисида маълумот беришдан иборат. Бу борада давра суҳбатида ўқувчиларга батафсил маълумот берилди.

Давра суҳбатида кун тартибидаги масала 16 сентябрь Халқаро озон қатламини муҳофаза қилиш куни юзасидан батафсил маълумот берилди.

Дастлаб тадбирда,  Фарғона шаҳридаги 40-сонли “Парвоз” махсус умумтаълим мактабининг физика фани ўқитувчиси Зокирова Умида Абдурайимовна ўқувчиларни экологик сана билан таништирди ҳамда унинг аҳамияти хусусида мулоҳазалар билдирди.

Мамлакатимизда «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги ва «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги қонунлари амал қилади. Мазкур қонунларда 19 ва 20 моддалар мавжуд бўлиб, улар озон қатлами муаммосига бағишланган. «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 19 моддасида озонни емирувчи маҳсулотларни эксплуатация ва таъмир қилувчи корхона, ташкилот ва муассасалар уларни рўйхатга олиш ҳамда озонга зарар етказмайдиган маҳсулотлар билан алмаштиришни таъминлашлари лозимлиги белгиланган. «Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг 20 моддасида айтилишича, «халқаро келишувларга мувофиқ вазирликлар ва бошқармалар, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, якка шахслар озон қатламига салбий таъсир кўрсатувчи кимёвий моддаларнинг ишлаб чиқарилиши ва ишлатилишини қисқартириши ҳамда келажакда бутунлай тугатиши лозим».

 

Маълумки, озон қатламини муҳофаза қилиш тўғрисидаги Вена конвенцияси 1985 йил 22 март куни Вена шаҳрида қабул қилинган. Бунинг энг эътиборли жиҳати шундаки, 1987  йил 16 сентябр куни ушбу Конвенцияга биноан Монреаль протоколи имзоланган. Мазкур протоколга асосан жаҳон ҳамжамияти хлорфторуглеводород (ХФУ) ва бошқа озон қатламини емирувчи моддаларни ишлаб чиқариш ва кескин қисқартириш мақсадида бирлашдилар. Озон қатламини муҳофаза қилишга асос бўлувчи глобал ташаббуслар, Вена конвенцияси ҳамда Монреаль протоколини амалга ошириш юзасидан Ўзбекистон Республикасида олиб борилаётган фаолият натижалари хақида Ўзбекистон  Экологик ҳаракати  Фарғона вилоят ҳудудий бўлинмаси координатори Гулноза Тўхтасинова  маъруза қилди. У йиғилганларга лойиҳанинг мақсад ва вазифалари, ундан кутилаётган натижалар ҳақида қисқача маълумот берди.

-                     Мамлакатимизда халқаро мажбуриятлардан келиб чиққан ҳолда, қатор тадбирлар амалга оширилмоқда, — деди вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш бўлими мутахассиси Света Исроилова — ушбу тадбирларнинг мазмун моҳияти озон емирувчи моддалардан босқичма босқич қисқартириш, ҳамда озон учун хавфсиз бўлган маҳсулотларга ўтиш масалаларини қамраб олади.

Тадбир давомида 40-мактабнинг 8 В-синф ўқувчиларидан Акмал Исроилов, Шухрат Пулат, Абдуллаева Шаҳзода, Малика Набиевалар фаол қатнашиб, узларининг фикр мулоҳазаларини айтиб ўтишди.

Анжуман озон қатламини муҳим аҳамияти борасидаги қизғин суҳбатлар ва бахс мунозараларга бой бўлди.

Давра суҳбати давомида экологик муаммолар, уларнинг ечимлари, ёшларни экологик маданиятини янада кучайтириш ҳусусида фикр-мулоҳазалар юритилди.

Давра суҳбатида иштирокчилар ўзининг қизиқтирган саволларига маърузачилар томонидан батафсил маълумот олдилар

Тадбирнинг асосий мақсадидан келиб чиқиб, шуни айтишимиз мумкунки, ультрабинафша нурларининг инсон саломатлиги, умуман табиатга салбий таъсири ва бунда озон қатламининг ўрни ҳақида  кичик ёшдаги иштирокчилар ҳам етарли билим ва маълумотларга эга бўлдилар.

Гулноза Тўхтасинова

 

Без названия

Лесная служба США помогает узбекским коллегам с развитием парковой зоны в заповеднике Сукок

Лесная служба США, Государственный комитет по лесному хозяйству Узбекистана и НПО «Green World Future» провели серию трехдневных семинаров 13 сентября в заповеднике Сукок в Паркентском районе Ташкентской области. Американская лесная служба направила команду из трех экспертов по лесному хозяйству на этот семинар – Лию Лорд, Отома Эла и Мэтью Филлипса – для охвата различных тем, касающихся развития парка, включая планирование места отдыха, дизайн и реабилитацию тропы, интерпретацию и обучение на природе, а также участие сообщества. Более 20 участников со всего Узбекистана собрались в Сукоке, чтобы узнать о создании парка от начала до конца. В настоящее время заповедник Сукок имеет небольшую инфраструктуру и служит идеальным местом для изучения дизайна парка с нуля. «Мы рады работать и обмениваться опытом с узбекскими лесниками и специалистами из признанных парков, таких как Заамин и Угам-Чаткальские национальные парки, которые проявили большой интерес к изучению того, как наша организация управляет своими парками и как руководители парка Узбекистана применяют эти уроки»,- отметила менеджер программы Лия Лорд. Международные программы Лесной службы США содействуют устойчивому лесопользованию и сохранению биоразнообразия на международном уровне. Соединенные Штаты получают выгоду из работы за рубежом путем внедрения инновационных технологий, решения межграничных экологических проблем и использования возможностей для углубления профессиональных знаний экспертов Лесной службы.

Азиза Алимова